حقیقتاً حادثهی تلخ و ضایعهی سنگین فقدان رهبر کبیر ما و امام بزرگوار ما، بدون شک تلخترین و مصیبتبارترین حوادثى است که در طول تاریخ انقلابمان براى ملّت ایران پیش آمده؛ بلکه از جملهی حوادث نادرى است که همهی مسلمانان جهان را تحت تأثیر قرار داده این مصیبت و این ضایعه. از طرفى یک ابتلاء الهى هم هست؛ یک امتحان الهى است براى مردم ما و همهی اقشار این ملّت بزرگ و قهرمان و مقاوم. همهی امتحانات الهى همینجور است که آن کسانى که با این امتحان روبهرو میشوند یا با عمل خود و ارادهی خود و با حُسن انتخاب خود از این امتحان سربلند بیرون میآیند -که در این صورت [آن] حادثهی مصیبتبار و تلخ، یک پلّهاى خواهد شد در راه تعالى و تکامل آنها؛ اگرچه مصیبت است، سخت است، تلخ است، امّا اگر کسانى که با این مصیبت روبهرو میشوند بتوانند با تصمیم درست، با انتخاب درست، با حرکت درست، کار درست را پیدا کنند و انجام بدهند، همین حادثهی تلخ و مصیبتبار براى آن ملّت، آن مردم، آن کسانى که با این امتحان مواجه شدهاند، یک وسیلهی تعالى و تکامل خواهد شد- امّا اگر بعکس، با امتحان الهى، با ابتلاء الهى، بد برخورد بشود و اگر انسان یا جامعه، با عدم بصیرت، با ضعف اراده، با سردرگمى، با عدم استفادهی از فرصتهاى الهى، با رو آوردن به ضعفها و نقصهاى بشرى با حادثهی مصیبتبار مواجه بشوند، آن مصیبتْ آنها را نخواهد ساخت، آنها را پیش نخواهد برد، بلکه براى آنها مصیبت مضاعفى را به بار خواهد آورد.رسول گرامى اسلام از حادثهاى مثل جنگ اُحد و شکستى که براى مسلمین در آن حادثه به وجود آمد، بهعنوان یک درس و یک پلّهاى به سوى تکامل استفاده کرد. همین امام و رهبر و پیشواى بزرگمان، در طول این ده سال از حوادثى که بسیار براى همهی ما تلخ و سنگین و مصیبتبار بود، بهعنوان یک عاملى در جهت تقویت ما و پیشرفت ما استفاده کرد. قبل از پیروزى انقلاب، در اوایل نهضت، از حوادثى مثل حادثهی مدرسهی فیضیّه یا حادثهی پانزدهم خرداد -با آن همه فشار و سنگینیاى که براى مردم داشت- امام عزیزمان و رهبر کبیر فقیدمان بهعنوان یک گامى، یک ابزارى، یک وسیلهاى به سمت اهداف انقلابى خود و ملّت استفاده کرد، مردم را پیش برد. به این ترتیب امتحان الهى براى یک ملّت، میشود یک امتحان موفّق. امتحان اینجور است. همهی آزمایشها و امتحانها دو طرف دارد: یا آن ملّت یا شخصى که دچار آزمایش است در آن امتحان موفّق میشود و پیروز میشود، یا شکست میخورد. رحلت امام عزیزمان براى ما یک امتحان است.امتحان الهی
نامهای دیگر: امتحان، امتحان ملتها
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
آزمایش افراد و ملتها از سوی خدا در حوادث و تکالیف.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم به مناسبت شهادت دکتر مصطفیٰ چمران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۲
سیر زمانی
از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳۱۳۶۰۱۴۰۳
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
این حوادث امتحان است، ابتلاء است. امتحان بدین معنا نیست که یک آزمایشى است تا خدا ما را بشناسد، یا یک آزمایشى است که ما خودمان، خودمان را بشناسیم؛ هیچ کدام از اینها نیست؛ بلکه امتحان، عبور از یک مرحله است، مواجه شدن با یک بار سنگین است، یک گردنه است در یک مسیر، که شما یا از این گردنه عبور خواهید کرد، یا پشت گردنه خواهید ماند؛ از این دو حال خارج نیست. مصائب دنیا در حکم بارهاى سنگینى است که بر دوش شما قرار میگیرد؛ یا این بار را بلند خواهید کرد و این بار کمر شما را نخواهد شکست، یا زیر این بار میمانید، درمیمانید، عاجز میشوید؛ از این دو حال خارج نیست. خداى متعال امتحانها را بر سر راه افراد و ملّتها قرار میدهد تا این ملّتها این بارها را بردارند، از این گردنهها عبور کنند و به این وسیله به مقامات عالى برسند و در جایگاه شایسته و مناسب خود قرار بگیرند. به حوادث با این دید نگاه کنید.این ایثار و این گذشت، یک نماد است برای مؤمنانی که میخواهند راه حقیقت را، راه تعالی را، راه عروج به مدارج عالیه را طی کنند. بدون گذشت، امکان ندارد. همهی امتحانهائی که ما میشویم، در واقع نقطهی اصلیاش همین است؛ پای یک ایثار و یک گذشت به میان میآید. گاهی گذشت از جان است، از مال است؛ گاهی گذشت از یک حرفی است که کسی زده است، میخواهد با اصرار و لجاجت پای آن حرف بایستد؛ گاهی گذشت از عزیزان است؛ فرزندان، کسان. امتحان یعنی عبور از وادی محنت. یک محنتی را، یک شدتی را جلوی پای یک انسانی یا یک ملتی میگذارند؛ عبور از این محنت، امتحان است. اگر توانست عبور کند، به آن منزل مقصود میرسد؛ اگر نتوانست - نتوانست استعداد مندرج در وجود خود را بروز دهد، نتوانست بر هوای نفس غالب بیاید و عبور کند - میماند؛ امتحان این است. امتحان الهی برای این نیست که خدا ما را بشناسد، ببیند ما در چه وزنی، در چه حدی هستیم؛ خود امتحان در حقیقت یک گام است به سوی مقصد. من و شما که امتحان میشویم، معنایش این است که اگر توانستیم از این شدت و از این محنت عبور کنیم، یک وضع جدیدی، حیات جدیدی، مرحلهی جدیدی را به دست میآوریم. در این خصوص، یک ملت و یک شخص تفاوتی نمیکند.شاهدها (۱۱۰ پاراگراف)
آزمون دشوار پیامبر در موقعیت تهمت و خطر تحریک افکار عمومی
شما ملاحظه کنید، خداوند متعال حبیب خود، پیغمبر مکرّم و معظّم را در امتحان دشواری قرار داد که در آن واقعه بیشترین چیزی که در تهدید لطمه بود، آبرو و اعتبار خود پیغمبر بود؛ قضیهای که در سوره احزاب بیان شده است: «و اذ تقول للّذی انعم اللَّه علیه و انعمت علیه، أمسک علیک زوجک واتّق اللَّه و تخفی فی نفسک مااللَّه مبدیه[2] ». در این حادثه، افکار و عواطف عمومی ممکن بود علیه پیغمبر تحریک شود؛ موضع، موضع تهمت بود؛ «و تخشی النّاس واللَّه احقّ ان تخشاه[3] ». خدا به پیغمبرش میگوید ملاحظه حرف این و آن را میکنی، در حالیکه باید ملاحظه خدا را بکنی. و پیغمبر ملاحظه خدا را کرد و این امتحان بزرگ و بسیار دشوار را از سر گذراند. در اینجاست که این آیه تکان دهنده ذکر میشود: «الّذین …همراه بودن نصرت الهی با آزمایشهای سخت در راه مبارزه
… خوبی بود؛ اما قرنها بهخاطر اینکه تحرّکی در آنها وجود نداشت، توسری خوردند. الان هم هرجایی که میبینید مسلمانان دچار تحقیر و تذلیل میشوند، بهخاطر همین عدم تحرّک و عدم مجاهدت است، والّا آن جایی که هدف درست باشد، مجاهدت هم باشد، نصرت الهی هم قطعاً هست. البته نصرت الهی به معنای این نیست که آزمایشهای دشوار و سخت نیست؛ چرا: «و لنبلونّکم بشیءٍ من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمّرات[6] »؛ اینها هست و همه اینها در سرِ راه مبارزه وجود دارد؛ اما «و بشّر الصّابرین[7] ». صبر یعنی ایستادگی؛ تداوم راه؛ این مورد بشارت الهی است؛ یعنی پیروزی نصیب خواهد شد.احتمال همیشگی امتحان دشوار برای ملتها و انسانها
… موزه نگهداری میشود. چنین تجلیلی از سپاه، غلط اندر غلط است. سپاه یک موجود زنده است؛ متعلّق به دوران تاریخىِ ویژه هم نیست. همین است که در یک دوران تاریخىِ ویژه که پای امتحان به میان آمد، سپاه امتحان خوبی داد. این یک پلّه از یک نردبان تکامل و تعالی معنوی است. از این حوادث، همیشه برای یک ملت میتواند پیش آید. هیچ وقتی نیست که یک ملت بتواند مطمئن و خاطر جمع باشد که امتحانِ دشوار برای او پیش نمیآید. یک انسان هم همینطور است. انسانها هم هیچوقت نباید خاطرجمع باشند که همین الان در صراط بسیار حسّاس و دقیقِ یک امتحان قرار ندارند. این است که دائم باید مراقب بود. تقوا یعنی همین؛ مراقبت دائمی.انتخاب جوهرهای برگزیده برای نقشهای دشوار در میدان امتحان
… بشر گذاشته است. آنگاه نقش همخوان با این شخص، نقش فاطمه زهرا (سلاماللَّهعلیها) است. اگر آن مظلومیت عظیم و جانسوز در تاریخ خود را نشان نمیداد، حقایق اسلام آنچنان که بعداً آشکار شد، آشکار نمیشد. اینها تصادفی نیست. همه اینها طرّاحی شده با تدبیر الهی است؛ منتها کسانی برای این میدانها و این نقشهای دشوار انتخاب میشوند که جوهر آنها، جوهر برگزیده خداست. در بین همه انسانهای طول تاریخ، خدای متعال انتخاب میکند: «امتحنک اللَّه الّذی خلقک قبل ان یخلقک فوجدک لما امتحنک صابرة»[1] . میدان، میدان امتحان است. میدان کارِ تصادفی نیست. میدان امتیاز دادنِ بیخودی نیست. خدای متعال بیخودی به کسی امتیاز نمیدهد. این جوهر، این اراده قوی، این عزم راسخ، این گذشت و فداکاری در فاطمه زهرا (سلاماللَّهعلیها) کار را به آنجا میرساند که او سنگ الماسی میشود که همه این چرخها بر روی …ادامهٔ راه شهید بهعنوان امتحان بزرگ الهی برای خانوادهاش
… که در همهى این مراحل، همراه لاجوردى بودند. من کاملاً میدانم که اگر همسرى همفکر و همراه نباشد، آنجور باقى ماندنِ در خطّ درست، کار آسانى نیست. سختىها را با هم تحمّل کردید، رنجها را با هم بردید؛ حالا یک رنج اضافى هم شما و بقیّهى اعضاى خانواده دارید میبرید؛ یعنى شهید وقتىکه شهید شد، مسئلهاش تمام شد -یعنى مبارزهاش در هنگام شهادت دیگر تمام میشود- لکن مبارزهی وابستگان به شهید ادامه دارد و این مبارزه را باید با همان صداقت، با همان اخلاص پیش ببرند؛ امتحان بزرگ الهى است؛ این را، هم براى شما عرض میکنم، هم براى خانم شهید اسماعیلى و فرزندان ایشان و خانوادهى ایشان عرض میکنم، هم براى خانوادهى شهید مسعودى عرض میکنم. بعد از شهادت شهید که او رفت به آن نشئهى دیگر، حالا نوبت شما است که ادامه بدهید، اگرچه قبلاً هم شما در داخل رنجهاى …مصیبت درگذشت عزیز، امتحان الهی و مایهٔ اجر برای بازماندگان
این مصیبت برای شما امتحان الهی و مایهی اجر است انشاءالله تعالی از خداوند متعال علو درجات برای ایشان و صبر جمیل برای شماها مسئلت مینمایم.گریزناپذیری امتحان الهی و اهمیت سربلند بیرون آمدن از آن
از همینجا من مسائل اساسیای را که برای ملتمان مطرح است، عرض کنم: امروز مسأله انتخابات، حقیقتاً یک عرصه امتحان الهی است. ببینید امتحانهای الهی چگونه برای همه هست! مگر میشود انسان در دوران زندگی، با امتحان الهی مواجه نشود؟ عمده این است که انسان بتواند از امتحان الهی سربلند بیرون آید. من چند نکته را در باب انتخاباتی که بهسلامتی در روز جمعه برگزار میشود، برای ملت ایران مطرح میکنم، تا به این نکات توجّه کنند.جنگ تحمیلی، امتحان دشوار مردم خوزستان
در سال ۱۳۵۹، این شهر و این استان، در معرض یک آزمایش عظیم خونبار الهی واقع شد. دست دشمن، نقشه استکبار، برنامهریزی دستگاههای فعّال صهیونیستی و استعماری، همه با هم این طور ترتیب دادند که این بخش از میهن عزیز ما، در معرض یکی از سختترین آزمایشهای الهی خونبار قرار گیرد. جنگ تحمیلی، هشت سال به طول انجامید؛ یعنی از سال ۱۳۵۹ تا سال ۱۳۶۷. در این مدت، شما مردم شجاع و دلاور این استان، در معرض این امتحان بسیار دشوار قرار داشتید. البته دشمن، جنگ را بر خوزستان تحمیل نکرد؛ بر ایران تحمیل کرد و همه ایران در مقابل او قیام کردند تا از …بلایای ملت بوسنی، امتحانی الهی برای خالصتر شدن و تقویت ایمان
مقاومت تاریخی ملّت مسلمان بوسنی و هرزگوین در مقابل هجوم گستردهی دشمنان اسلام به این ملّت مظلوم، قابل تقدیر است. در پرتو این مقاومت، من سربلندی ملّت مسلمان بوسنی و افق آیندهی این منطقهی اسلامی را بسیار روشن میبینم و بلایایی را نیز که تا کنون بر این ملّت وارد شده است، یک امتحان الهی و وسیلهای برای خالصتر شدن هرچه بیشتر این ملّت و موجب تقویت اراده و ایمان اسلامی آنان میدانم.ایجاد مشکلات از سوی خدا برای واداشتن انسان به تضرع
… یا مگس، انسان را از کار میاندازد، و آسایشِ وی را میگیرد: «و ان یسلبهم الذّباب شیئاً لایستنقذوه منه ضعف الطالب والمطلوب.[17] » این است که دعا برای تضرّع پیش خداست؛ برای عرضِ حاجتْ پیش خداست؛ برای تواضع و برای بیرون آمدن از پوسته دروغین استکبار و استعلاست. خدای متعال، گاهی برای من و شما مشکلاتی به وجود میآورد، تا وادار به تضرّع و توجّه و خشوعمان کند. همانطور که در آیات کریمه قرآن میفرماید: «و لقد ارسلنا الی امم من قبلک فاخذناهم بالبأسا والضّراء لعلهم یتضرّعون. فلولا اذ جائهم بأسنا تضرّعوا و لکن قست قلوبهم و زیّن لهم الشّیطان ما کانوا یعملون.[18] » این تضرّع، نه برای خاطر خدا، که به خاطرِ خودِ ماست. خدا احتیاجی به تضرّعِ من و شما ندارد:امتحانها و سختیها و تکالیف دشوار برای خالص شدن انسان
… این زر، با خاک، با مس و با اشیای کم قیمت، در هم آمیخته و مخلوط شده است. گنجی است در درون شما که در هم آمیخته با خار و خاشاک است. همه زحمت انبیای الهی برای این بود که من و شما بتوانیم آن زر، آن عنصر قیمتی را در وجود خودمان ناب و خالص کنیم و از بوته درآوریم. امتحانها و شدّتها در دنیا برای این است. تکلیفهاىِ سخت که خدای متعال به اشخاصی متوجّه میکند، برای این است. مجاهدت در راه خدا، برای این است. شهید، که این قدر در راه خدا ارزش دارد، همه ارزشش برای این است که با آن مجاهدتِ بزرگ و نهادنِ جان در معرض فدا کردن، توانسته است خود را ناب و خالص کند؛ مثل خالص شدنِ طلا و بیرون آمدن از بوته.سرشت متعالی حضرت فاطمه بهسبب علم خدا به سربلندی او در امتحان
… خیره شود: «زَهَر نورها للملائکة السّماء[5]». برای آنها میدرخشد. ما از این درخشندگی چه استفادهای بکنیم؟ ما باید از این ستاره درخشان، راه بهسوی خدا و راهِ بندگی را که راه راست است و فاطمه زهرا سلاماللَّهعلیها پیمود و به آن مدارج عالی رسید، پیدا کنیم. اگر میبینید خدا خمیره او را هم خمیره متعالی قرار داده است، به این دلیل است که میدانست این موجود در عالم مادّه و عالم ناسوت، خوب از امتحان بیرون خواهد آمد؛ «امتحنک اللَّه الذی خلقک قبل ان یخلقک فوجدک لمااْمتحنک صابره[6]»؛ قضیه این است. خدای متعال حتّی اگر لطف ویژهای درباره آن خمیره میکند، بخشی مربوط به این است که میداند او از عهده امتحان چگونه برخواهد آمد؛ والّا بسیار کسان خمیره خوب داشتند. مگر همه توانستند از عهده برآیند؟ این بخش از زندگی فاطمه زهرا سلاماللَّه علیها، آنی است که ما برای نجات خودمان به آن احتیاج داریم. حدیث از طرق شیعه است که پیغمبر به فاطمه سلاماللَّه علیها فرمود: «یا فاطمه اننّی لم اغنی عنک …سالم ماندن در امتحانهای الهی در سایهٔ تقوا
امروز در خطبهى اوّل، صحبت من دربارهى تقوا با اشاره به یک تجربهى قرآنىِ بسیار مهم است. فواید تقوا در زندگى انسان زیاد است؛ از جملهى این فواید یکى این است که انسانِ باتقوا در لغزشگاهها و دستاندازهاى زندگى میتواند خود را حفظ کند؛ انسان بىتقوا نمیتواند. اگر انسان بتواند آن روح تقوا را که عبارت است از مراقبت دائم نسبت به خود و توجّه همیشگى در اعمال خود و حتّى افکار خود و فعل و ترکى که به انسان منتسب میشود، داشته باشد که معناى تقوا عبارت است از همین توجّه و دائماً پاییدنِ خود، مراقبت کردن از خود، تن به غفلت ندادن و این روحیه را اگر انسان در خود بتواند به وجود بیاورد، نتیجه این میشود که انسان در امتحانهاى الهى سالم میماند.سربلندی مؤمنان به نوح در امتحان دوران سختی
… را زَوجَینِ اِثنَین، یعنى یک جفت سوار کشتى کن. پیدا است که حادثه، حادثهاى است که بنا است به هیچ چیز دنیا رحم نکند. اینها سوار کشتى شدند، کشتى حرکت کرد، دنیا را آب گرفت، انسانها غرق شدند، حیوانها نابود شدند؛ این جمع برگزیدهى مؤمن در اطراف حضرت نوح ماندند. امتحان کفّار تمام شد، امّا امتحان مؤمنین هنوز تمام نشده است. یک امتحان همین بود که در دوران ایمان به پیغمبر، در مقابل سختىها تحمّل کنند، صبر کنند، مسخرهها را تحمّل کنند؛ این امتحانِ دوران سختى بود، امتحان دوران شدّت؛ این امتحان را راحت گذراندند.فراگیری امتحان و لزوم مراقبت بیشتر صاحبان لباس و مقام
… دچار شهوت میشوند؛ شهوتِ بعضىها گران است، شهوتِ بعضى ارزان است؛ لذّت بعضى فاخر است، لذّت بعضى ناچیز و کوچک است. لذّت، لذّت است و لذّت حرام، لذّت حرام است، فرق نمیکند؛ بزرگش هم حرام است؛ کوچکش هم حرام است؛ براى آدم بزرگ هم حرام است، براى آدم کوچک هم حرام است. امتحان، امتحان است؛ براى همهى قشرها امتحان است؛ البتّه آن کسى که توقّع و انتظار بیشترى از او هست یا به خاطر لباسش، یا به خاطر مقامش، یا به خاطر ظاهرش، یا به خاطر حرفهایش مراقبتش لازمتر و واجبتر، و انحرافش زشتتر و دردناکتر است؛ امّا براى همه هست؛ امتحان، امتحان است. یک ملّت هم امتحان میشود؛ همین طور که در قضیّهى حضرت نوح (بود که) «وَ اُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُم».سربلندی بسیاری از مردم در امتحان دشوار سیزده سال پس از انقلاب
البتّه سیزده سالِ گذشته، سیزده سالِ امتحان عجیبى بود. همه در امتحان قرار گرفتند و کسانى که از امتحان سربلند بیرون آمدند، بحمدالله بسیارند. نیروهاى مسلّح ما هر کدام به نحوى در این کورهى گداخته وارد شدند و با افتخاراتى بیرون آمدند. نیروهاى سهگانهى ارتش هم به همین کیفیّت بود؛ برادران پاسداران کمیته هم در میدانهاى دشوار جنگ و جبهه و پشت جبهه، امتحانهاى بسیار دشوار و فداکارىهاى شیوایى نشان دادند …مقاومت و پذیرش ابتلائات الهی، ضامن پیروزی ملتها
بحمدالله ملّتها بیدار شده و در راه اسلام قدم گذاشتهاند؛ نمونهى زنده، ملّتهاى شمال آفریقا، مخصوصاً سودان[2] و الجزایرند.[3] مقاومت این ملّتها و پذیرفتن ابتلائاتى که خداوند در قرآن فرموده است، سرنوشت قطعى آنان را پیروزى خواهد ساخت: وَ لَنَبلُوَنَّکُـم بِشَیءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَ الاَنفُسِ وَ الثَّمَرتِ وَ بَشِّرِ الصُّبِرین.[4]قرار داشتن امتحان پذیرش حق در هر قدم سر راه همه
… یکروز دشمن مشترک میایستاد و یکروز دستگاههای طاغوتی میخواستند آنرا سرکوب کنند. اینها همان نقش را بعهده گرفتند، که اگر میتوانستند، انقلاب را سرکوب و رگهای انقلاب را قطع میکردند البته اگر ممکن بود خیلی کارها میکردند، لکن خدای متعال نگذاشت، این چهره نفاق است!! بیماری دراندرون او هست و میتواند علاج بشود اما درصدد علاج بر نمیآید ـ و آن نکته که ما باید خودمان را نجات بدهیم، این است که این امتحان در هرقدم سر راه ما هست.سربلندی در امتحان، پشتوانهٔ اعتماد ملت به خود و آینده
و امّا مطلبى که بنده لازم میدانم عرض بکنم، این است که هر ملّتى یک لحظاتى در زندگى خود دارد که در آن لحظه همهى ملّت امتحان میشود؛ مثل یک فرد، مثل یک شخص که چطور در سختىها در لحظات حسّاس دچار امتحان است، یک ملّت هم همینجور است؛ اگر ملّتى از امتحانها سربلند بیرون آمد، میتواند اعتماد کند به خود، به قدرت خود، به توانایىهاى خود و به آیندهى خود. ما یک ملّتى هستیم که به برکت اسلام عزیز و ایمان اسلامى، از خیلى از این گذرگاههاى امتحان، با سربلندى عبور کردیم؛ کمتر ملّتى را اینجور سراغ داریم. گذشتهى تاریخى را کارى ندارم، فرازونشیبها زیاد بوده در دورههاى قبل تاریخ، لکن آنچه در روزگار ما و به برکت …زلزله بهعنوان امتحان دشوار الهی برای ملت ایران
این روزها هم مصیبت بزرگ زلزله،[4] این امتحان دشوار الهى براى ملّت ایران پیش آمد که حقیقتاً داغ قربانیان این حادثه و خانمانهاى ویرانشده و کودکان و زنان و مردان و نفوس طیّبهاى که در این حادثه از بین رفتند، خانمانهایى که ویران شد و آرزوهایى که بر باد رفت، از یاد این ملّت زدوده نخواهد شد. مصیبت زلزله حقیقتاً مصیبت بزرگى است. در یک لحظه دهها هزار انسان کشته شدند و دهها هزار خانواده داغدار شد؛ انسانهاى بیشمارى بىخانمان شدند؛ چقدر افرادى در این مصیبت که از خانوادهى خود چند نفرى ــ برادرانى، خواهرانى، پدر و مادرى، فرزندانى ــ عزیزانى را از …رحلت امام ابتلایی بزرگ و سربلندی ملت و مسئولان در آن
نظام اسلامى، رشد و کارایى خود را در این مصیبت و ابتلاء عظیم الهى نشان داد و ملّت عالیقدر و مسئولان دلسوز و اهل حلّ و عقد، به پاداش صبر بر این مصیبت عظمىٰ، استحقاق درود و رحمت حق را یافتند و به کمک خداوند و توجّهات حضرت ولىّاللهالاعظم (ارواحنا فداه) توانستند با گشودن گرههایى که به طور طبیعى در صورت ارتحال امام پدید مىآمد، از امتحانى بزرگ سربلند بیرون آیند. نظام اسلامى که قلب تپندهى خود را از دست داده بود، به برکت ایمان و توکلّش و به برکت درسهاى جاودانى که مردمش از آن استاد و مرشد خود آموخته بودند، نه فقط از حرکت و حیات و نشاط باز نماند بلکه با نشان دادن کارآزمودگى و حکمت و سرعت عمل، اعتبار خود را مضاعف ساخت.مواجهه با رنج و درد و نشان دادن صبر و خدمت، امتحانی بزرگ
… دربارهی مردم خودمان بهطور عموم و همچنین دربارهی برخى از قشرهایى که مسئولیّت برجسته و ویژهاى داشتهاند، قضاوت کنیم؛ پرستاران ما از این قبیلند؛ چون آنها با بیمار مواجهند و آنچه از آنها سر میزند، خدمت و محبّت است؛ و آنچه آنها با آن مواجهند، سختى و رنج است. و این یکى از امتحانهاى بزرگ بنیآدم است که با سختى و رنج و درد مواجه بشود و از خود صبر و متانت و محبّت و خدمت نشان بدهد. لذا بهمناسبت روز ولادت زینب کبرىٰ (سلام الله علیها) که در اوج قلّهی شرف انسانى و ارزش یک فرد آدمى قرار گرفته است، جا دارد که ما روز پرستار را گرامى بداریم و پرستاران را -چه زن و چه مرد- بهخاطر شغلشان، بهخاطر امتحان سختى که در این شغل با آن مواجهند و …قرار داشتن همیشگی ملت در معرض امتحان و لزوم حفظ نظام
عرض من این است که ما هر روزى، هر ساعتى در معرض یک امتحانیم. باید ملّت ما با همان ارادهاى که این نظام را در طول چند سال مبارزه به وجود آورد و در طول چند سال مبارزه و مقاومت حفظ کرد، در آینده هم با قدرت، با مقاومت، با مجاهدت، با آگاهى و هوشیارى، این نعمت بزرگ الهى را حفظ کند. ملّت ما بحمدالله ملّت هشیارى است. شاید کمتر ملّتى را در دنیا بتوان نشان داد که سطح عمومى آگاهى سیاسى در آن، به قدر ملّت ما باشد. بچّهها، نوجوانها، پیرزنها، روستاییهاى دوردست، همهی قشرهاى ملّت، از مسائل سیاسى و از مسائل جهانى چیزهایى را میدانند، …مسئولیت بزرگ بهعنوان امتحان و فضل الهی
لازم نیست تأکید بکنم و عرض بکنم که این، بارِ بسیار سنگین و مسئولیّت بسیار خطیرى است و امتحان الهى هم هست. البتّه مسئولیّتهاى بزرگ به نسبت عظمت و خُطورتشان،[2] مورد توجّه و عنایت بیشتر پروردگار هم قرار میگیرند و باید عرض کنم که «ذٰلِک مِن فَضلِ الله عَلَىَّ لِیَبلُوَنى اَ اَشکُرُ اَم اَکفُر».[3] اگر خداى متعال توفیق بدهد و دعاى حضرت ولیعصر (ارواحنا فداه) شامل حال بشود و بنده بتوانم این وظایف بسیار خطیر و سنگینى که متوجّه به بنده در این مسئولیّت است، انشاءالله انجام بدهم، البتّه این لطف الهى و فضل الهى و افتخار بزرگى براى من خواهد بود. و پناه میبریم به خدا از اینکه این توفیق را خداوند لطف نکند، و در این صورت البتّه مشکلات زیادى خواهد بود.من همینطور که به این قضیّه از اوّل تا حالا نگاه میکنم، وقتى وضعیّت تمهید مقدّمات و ترتیب نتایج بر مقدّمات را میبینم، احساس میکنم مثل اینکه ارادهی الهى و …توجه به خط اسلام و جهاد امتحان عمومی امروز ملت
ما اگر از دکتر چمران تجلیل میکنیم، در حقیقت از خطّ اسلام و جهاد و مبارزهى براى حاکمیّت قوانین اسلامى با استفاده از شیوههاى اسلامى داریم تجلیل میکنیم؛ و این همان چیزى است که امروز ملّت ما باید متوجّه به آن باشد و امتحان عمومى ملّت ما این است.وضع کنونی جامعه آزمایشی برای ملتهای جهان و برای تاریخ
… اسلامىاى را به جنگ با خود بطلبند و جانهایى را فدا کنند، در چه راهى دارند حرکت میکنند؟ آن سیاستبازانى که حاضرند براى دستمالى، قیصریّهاى را آتش بزنند و با تکیه بر خواستها و افکار و نظرات معوَج خود در مقابل یک ملّت قرار بگیرند، در کدام راه دارند حرکت میکنند؟ این یک آزمایش است براى ملّتهاى جهان که به وضع کنونى جامعه نگاه کنند و ببینند؛ ملّت خود ما که بحمدالله هوشیار و آگاه است و مىبیند؛ یک آزمایش براى دیگران است، یک آزمایش براى تاریخ است.آزموده شدن فاطمهٔ زهرا (س) و صبر ایشان
شما ملاحظه کنید، این بزرگوار در چه سنی اینهمه فضایل را حائز شد؟ در چه مدت عمری اینهمه درخشندگیها را از خود بُروز داد؟ در عمری کوتاه؛ هجده سال، بیست سال، بیستوپنج سال ـ از هجده سال گفتند سن مبارک فاطمۀ زهرا را ـ بیهوده بهدست نمیآید اینهمه فضایل؛ «اِمتَحَنَکِ اللهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبلَ اَن یَخلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امتَحَنَکِ صابِرةً»[9]. خدای متعال، آزمود این بندۀ برگزیده را، زهرای اطهر را. دستگاه خدای متعال، دستگاه حسابوکتاب است؛ آنچه میبخشد، با حسابوکتاب میبخشد. او میداند گذشتِ این بندۀ خالص خود را و ایثار او را و معرفت او را و فدا شدنِ او را در راه اهداف الهی؛ لذاست که او را مرکز فیوضات خود قرار میدهد. (1370/10/5)لطف ویژهٔ خدا به سرشت فاطمه (س) به سبب علم به سربلندی او در امتحان
… درخشندگی فاطمۀ زهرا چشمهایشان خیره میشود، برای آنها میدرخشد. من و شما که چیزی نیستیم. خب، ما چه استفاده[ای] بکنیم؟ ما باید راه را پیدا کنیم از این ستارۀ درخشان، راه بهسوی خدا را، راهِ بندگی را که راه راست است؛ و همین فاطمۀ زهرا این راه را رفت که این شد. اگر میبینید خدا خمیرۀ[12] او را هم خمیرۀ متعالی قرار داده است، زیرا خدا میدانست که این موجود در عالم ماده و عالم ناسوت[13]، از امتحان خوب بیرون خواهد آمد؛ «اِمتَحَنَکِ اللهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبلَ اَن یَخلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امتَحَنَکِ صابِرَةً»؛ قضیه این است. خدای متعال حتی آن خمیره را هم اگر لطف ویژهای دربارهاش میکند، بخشی مربوط به این است که میداند او از عهدۀ امتحان چگونه بر خواهد آمد؛ واِلّ خمیرۀ خوب خیلیها داشتند، مگر همه توانستند از عهده بربیایند؟ این بخش از زندگی فاطمۀ زهرا آنی است که ما به آن برای نجات خودمان احتیاج داریم؛ برای نجات خودمان. حدیث از طُرق شیعه است که پیغمبر فرمود به فاطمه: «یا فاطِمَةُ، اِعمَلی فَاِنّی لا اُغنی عَنکِ …بازگشت پرافتخار از میدان جنگ، یکی از میدانهای امتحان
یک فصل [هم]، فصل بازگشت از میدان جنگ است؛ یعنی حامل افتخارات. ما حالا جایی شمشیری میزنیم، خیلی هم موفق و خوب؛ بعد بهطرف خانه برمیگردیم؛ شمشیرزده، قهرمانیکرده، سرشار از افتخارات؛ خود این، یکی از میدانهای امتحان است...حالا این آدمی که بسیار خوب شمشیر زده، میخواهد برگردد؛ اینجا الگویش کیست؟ اینجا دو گونه الگو میشود نشان داد: یکی مثل آنهایی که میآمدند پُرگویی میکردند؛ «وَ یُحِبّونَ اَن یُحمَدوا بِما لَم یَفعَلوا» دوست دارند آنها را ستایش کنند به کارهایی که از آنها سر نزده و به هنرهایی که ندارند.[15] «فَلا تَحسَبَنَّهُم …مردود شدن جامعهٔ تهی از ارزشها در امتحان قیام امام حسین (ع)
… خود بخواهد؛ برای خود حرکت بکند؛ از بیتالمال یا غیر بیتالمال، به فکر جمعکردن برای خود بیفتد؛ این بد است. باید مراقب باشیم. همه باید مراقب باشند. وقتیکه اینطور نباشد، مراقبت نباشد، آنوقت جامعه همینطور بهتدریج از ارزشها تهیدست میشود، میشود، میشود؛ میرسد به یک نقطهای که فقط یک پوستۀ ظاهری باقی مانده است. ناگهان یک امتحان بزرگ پیش میآید؛ امتحان قیام ابیعبدالله. آنوقت این جامعه در این امتحان مردود میشود!