عظمت یافتن در جوانی و نوجوانی در چشم مأمون و همه، الگویی برای ما
زندگی امام جواد علیهالسّلام هم الگوست. امام جواد علیهالسّلام - امامی با آن همه مقامات، با آن همه عظمت - در بیستوپنج سالگی از دنیا رفت. این نیست که ما بگوییم؛ تاریخ میگوید؛ تاریخی که غیر شیعه آن را نوشته است. آن بزرگوار، در دوران جوانی و خردسالی و نوجوانی، در چشم مأمون و در چشم همه، عظمتی پیدا کرد. اینها چیزهای خیلی مهمّی است؛ اینها میتواند برای ما الگو باشد.
زندگی کمنظیر با عمر کوتاه و دوران امامت هفدهساله
... زندگى امام جواد در میان ائمه، تقریباً یک زندگى منحصر به فرد و کمنظیرى است، اگر نگوییم بىنظیر؛ براى اینکه این بزرگوار با اینکه دوران امامتشان کوتاه نبود - یعنى هفده سال تقریباً دوران امامت این بزرگوار بود - اما بیستوپنج سال بیشتر عمر نکردند،
زندگی بیستوپنجساله در مبارزه و پذیرش بار امامت در نوجوانی
... این دوران بیستوپنج سالهى زندگى، دوران مبارزه است. شاید این بزرگوار - حالا دقیقاً یادم نیست - مثلاً دو ساله بودند یا سه ساله بودند که امام هشتم (پدرشان) از مدینه تبعید شدند یا احضار شدند به خراسان و به طوس؛ و این بزرگوار از همان وقت بار سنگین تنهائى و بىپدرى را احساس کرد. بعد هم که هفت سالش بود یا هشت سالش بود - حالا در روایات نه سال ذکر میشود اما همان سال ۲۰۳ که حساب کنیم، همان حدود هفت هشت سال میشود - حدود هشت سالش بود حضرت که پدرش در طوس به شهادت رسید و بار سنگین امامت به همهى معانیش افتاد رو دوش این نوجوان و هفده سال مبارزه کرد. در دوران زندگى این سه امام آخر - یعنى امام جواد و امام هادى و امام عسکرى (علیهمالسّلام) - آنطور که بنده احساس میکنم از مجموعه روایاتى که در باب زندگى اینها هست، موج گرایش به اهلبیت و حکومت آلعلى در دنیاى اسلام گسترش بیشترى پیدا کرده، بیشتر از زمان امام …
برتری استدلال و فتوای امام بر علمای دربار معتصم در حکم قطع دست دزد
… سال ۲۲۰ باشد، حضرت به شهادت رسیدند، یعنى مسموم کردند حضرت را؛ وقتى آوردند آنجا آن داستان معروف قطع دست که یک دزدى را آوردند پیش معتصم درحالىکه همهى علما نشسته بودند و معتصم رو کرد به این علما گفتش که این دزد را میخواهیم قطع ید کنیم، از کجاى دستش ببریم؛ یکى گفت از مچ ببریم، یکى گفت از آرنج ببریم، هر کسى یک چیزى گفت، به حضرت رو کردند و خلیفه رو کرد به امام جواد، گفت شما بگویید که از کجا ببریم، حضرت اول امتناع کردند از گفتن، بالاخره گفتند که انگشتها را باید ببریم؛ هر کدام هم از آنهایى که میگفتند یک دلیلى داشتند؛ از آیهى قرآن، حضرت دلیلى آوردند که بر دلائل آنها غالب بود. این ماجرا آنجا اتفاق افتاد. این داستان را احمد بن ابى دُؤاد قاضى نقل میکند که قاضى زمان معتصم بود. مقصود من این جمله است که میگوید، احمد بن ابىدواد میگوید بعد از آنى که این ماجرا اتفاق افتاد و در حضور خلیفه هر کسى از علما یک چیزى گفت و حرف آنها را قبول نکرد …
هدف امام و ائمهٔ پس از او: زمینهسازی اعتقاد به لزوم حکومت علوی و قرآنی
دنیاى اسلام آن روز بخش عظیمى متوجه به امام جواد بودند و هدف امام جواد (علیه الصّلاة و السّلام) و ائمهى بعد از حضرت رضا تا حضرت ولىّعصر -سه امام- این بود که زمینه را آماده کنند براى شکل گرفتن یک اعتقاد تمامنشدنىِ شیعى به لزوم ایجاد حکومت علوى و قرآنى، یک تشکیلاتى درست کنند، یک طرز فکرى را در میان این تشکیلات رائج کنند، آنچنان این تشکیلات را محکم کنند، به هم پیوند بزنند که با غیبت امام عصر (علیه الصّلاة و السّلام)، این تشکیلات متلاشى نشود؛ و این کارى بود که خلفاى آن زمان بشدت از این کار بیمناک بودند.
شهادت به دست دستگاه خلافت عباسی از بیم حرکت پرتوان امام
… محبتهاى خودش کرده، و اگر مأمون زنده میماند، خود مأمون حضرت را به قتل میرساند، منتها خب خداى متعال مأمون را مهلت نداد و حضرت هنوز چهارده، پانزده سال بیشتر نداشتند، پانزده، شانزده سال بیشتر نداشتند که مأمون از دنیا رفت و مرد؛ و معتصم همین جنایت را مرتکب شد. بههرحال در سال ۲۲۰ دستگاهِ خلافت عبّاسى احساس کرد که دیگر نمیتواند وجود امام جواد را تحمل کند؛ یعنى آن حرکت پرتوان و پرتلاشى که آن بزرگوار شروع کرده بود، دستگاه خلافت را بشدت بیمناک میکرد، در صدد برآمد که آن حضرت را مسموم کند، مسموم کرد؛ حالا مسموم کردن به چه کیفیت بود، آن هم روایات مختلفى هست، یکىاش همین روایت اُمّالفضل هست که شنیدید و معروف است.
جهاد فشرده با کفر و طغیان و شهادت با زهر در ۲۵ سالگی
امام جواد مانند دیگر ائمۀ معصومین برای ما اسوه و مقتدا و نمونه است. زندگی کوتاه این بندۀ شایستۀ خدا، به جهاد با کفر و طغیان گذشت. در نوجوانی به رهبری امت اسلام منصوب شد[1] و در سالهایی کوتاه، جهادی فشرده، با دشمن خدا کرد، بهطوریکه در سن بیستوپنجسالگی یعنی هنوز در جوانی، وجودش برای دشمنان خدا غیر قابل تحمل شد و او را با زهر شهید کردند. همانطوریکه ائمۀ دیگر ما علیهمالسلام با جهاد خودشان هرکدام برگی بر تاریخ پرافتخار اسلام افزودند، این امام بزرگوار هم گوشۀ مهمی از جهاد همهجانبۀ اسلام را در عمل خود پیاده کرد و درس بزرگی را به ما آموخت. آن درس بزرگ این است هنگامیکه درمقابل قدرتهای منافق و …
نماد مقاومت و مبارزهٔ بیعقبنشینی با قدرت ریاکار مأمون
این بزرگوار نمودار و نشانۀ مقاومت است. انسان بزرگی است که تمام دوران کوتاه زندگیاش ـ که در سن بیستوپنجسالگی به شهادت رسیده است ـ با قدرت مزوّر و ریاکار خلیفۀ عباسی، مأمون، مقابله و معارضه کرد و هرگز قدمی عقبنشینی نکرد و تمام شرایط دشوار را تحمل کرد و با همۀ شیوههای مبارزۀ ممکن، مبارزه کرد. اولین کسی بود که بهطور علنی بحث آزاد را بنیانگذاری کرد. در محضر مأمون عباسی، با علما و داعیهداران و مدعیان و موجّهان، دربارۀ دقیقترین مسائل حرف زد و استدلال کرد و برتری خود را و حقانیت سخن خود را ثابت کرد.[2] بحث آزاد، میراث اسلامی ماست، بحث آزاد در زمان …
آمدن مردم از همهٔ آفاق اسلام به مدینه برای دیدار او در آغاز امامتش
… و امام عسکرى علیهمالسلام - آنطور که بنده احساس میکنم از مجموعه روایاتى که در باب زندگى اینها هست، موج گرایش به اهلبیت و حکومت آلعلى در دنیاى اسلام گسترش بیشترى پیدا کرده، بیشتر از زمان امام صادق و امام باقر حتى؛ این را در روایاتى انسان کاملاً میبیند. مثلاً در همان وقتى که حضرت به امامت رسیدند، در مدینه، راوى نقل میکند که ما رفتیم که امام جواد فرزند علىبنموسىالرضا را ببینیم، میگوید که دیدم از تمام اطراف دنیاى اسلام کسانى آمدند براى دیدن محمدبنعلى؛ که آن حضرت را ببینند و زیارت کنند؛ تعبیرش این است: «از تمام آفاق اسلام افرادى آمدند»، معلوم میشود که در تمام آفاق عالم اسلام اوج این اشتهار و مقبولیت و معروفیت وجود داشته، که با این انگیزه بلند میشدند، این راههاى طولانى را طى میکردند مىآمدند که امامشان را از نزدیک ببینند.
غلبهٔ استدلال قرآنی او بر علما در مسئلهٔ حد سرقت در مجلس معتصم
… ـ وقتى آوردند، آن داستان معروف قطع دست [پیش آمد]. دزدى را آوردند پیش معتصم درحالىکه همۀ علما نشسته بودند. معتصم رو کرد به این علما و گفت: میخواهیم این دزد را قطع ید کنیم، از کجاى دستش ببریم؟ یکى گفت از مچ ببریم، یکى گفت از آرنج ببریم، هر کسى چیزى گفت. به حضرت رو کردند و خلیفه رو کرد به امام جواد، گفت شما بگویید از کجا ببریم؟ حضرت اول امتناع کردند از گفتن، بالاخره گفتند که انگشتها را باید ببریم. هرکدام هم از آنهایى که چیزی میگفتند یک دلیلى داشتند؛ حضرت از آیۀ قرآن، دلیلى آوردند که بر دلائل آنها غالب بود. این ماجرا آنجا اتفاق افتاد. این داستان را احمدبنابىدُؤاد که قاضى زمان معتصم بود، نقل میکند. مقصود من این جمله است، احمدبنابىدؤاد میگوید بعد از آنکه این ماجرا اتفاق افتاد و در حضور خلیفه هر کسى از علما یک چیزى گفت و معتصم حرف آنها را قبول نکرد، و …
شهادت در ۲۵ سالگی بهسبب مبارزه با باطل و کوشش برای حکومت الله
… بوده، اما بار امانت به امام بعد رسیده است. مرگ در جوانی، جهاد در سراپای عمر، کوشش بیقیدوشرط در راه خدا، نهراسیدن از مشکلات، نترسیدن از قدرتها و قدرتمندها، وقار و سکینۀ در راه خدا، عبودیت و خضوع درمقابل خدا، خصوصیات این امام بزرگوار است؛ مانند امامان دیگر. (60/2/18) چرا یک امام بزرگوار در بیستوپنجسالگی به شهادت میرسد و دستگاه جبار زمان این ذریۀ پیغمبر را بیش از آن تحمل نمیکند؟! پاسخ به این سخن را زندگی و شخصیت امام جواد به ما میدهد. او مظهر مبارزۀ با باطل بود، او کوششگر برای [برقراری] حکومت الله بود. او برای خدا و قرآن مبارزه میکرد، او از قدرتها نمیترسید. (62/6/17) [یا امام حسن عسکری] امامی که موافقان، شیعیان، مخالفان، غیر معتقدان، همه شهادت دادند و اعتراف کردند به فضل او، به علم او، به تقوای او، به طهارت او، به عصمت او، به شجاعت او درمقابل دشمنان، به صبر و استقامت او در برابر سختیها؛ این انسان بزرگ، این …
یاد و تجلیل از میلاد آن حضرت در ماه رجب
من لازم بود از ولادت حضرت جواد الائمّه علیهالسّلام یاد کنم که در آن دعای روزهای رجب میخوانیم: «اللّهم انّی اسئلک بالمولودین فی رجب محمّدبنعلی الثانی و ابنه علیبنمحمّد المنتجب»[4] . هم میلاد حضرت جواد و هم میلاد حضرت هادی در این ماه بوده است که باید از این دو روز تجلیل کنیم. من از زبان خودم و از دل شما، ارادت و اخلاص و ایمان بیشائبه خودمان را به آستان این دو امام همام عرض میکنم و امیدوارم خدای متعال ما را در دنیا و آخرت با معارف آنان و اشخاص آنان و یاد آنان زنده بدارد و محشور کند.
توجه بخش عظیمی از دنیای اسلام آن روز به او
دنیاى اسلام آن روز بخش عظیمى متوجه به امام جواد بودند و هدف امام جواد علیهالصلاةوالسلام و ائمۀ بعد از حضرت رضا تا حضرت ولىّعصر ـ سه امام ـ این بود که زمینه را آماده کنند براى شکلگرفتن یک اعتقاد تمامنشدنىِ شیعى به لزوم ایجاد حکومت علوى و قرآنى، یک تشکیلاتى درست کنند، یک طرز فکرى را در میان این تشکیلات رایج کنند، آنچنان این تشکیلات را محکم کنند، بههم پیوند بزنند که با غیبت امام عصر علیهالصلاةوالسلام این تشکیلات متلاشى نشود؛ و این کارى بود که خلفاى آن زمان بهشدت از این کار بیمناک بودند. (64/5/26)
روایت دربارهٔ عبادت بودن گوش سپردن به گوینده از سوی خدا یا ابلیس
یک روایت در اینجا بخوانم تا معلوم بشود که این فرهنگ قرآنی در همهجای منابع اسلامی و مخصوصاً منابع شیعی گسترده است، اعم از قرآن و حدیث. روایت از امام جواد صلواتاللهوسلامهعلیه است، که میفرماید: «مَن اَصغىٰ اِلىٰ ناطِقٍ فَقَد عَبَدَه»[11]. خیلی وسیعتر است دایرۀ عبادت، نهفقط اطاعت کردن، بلکه حتی ششدانگ حواس را هم به یکی دادن، عبادت اوست. خب، شما خواهید گفت: پس ما حرفهای درست را هم گوش نکنیم؟ لذا دنبال حدیث میفرماید: «فَاِن كانَ النّاطِقُ عَنِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَد عَبَدَ اللهَ» اگر آنکسیکه سخن میگوید و ششدانگ حواس و مشاعر[12] تو را بهطرف خود جذب کرده است، از زبان خدا سخن میگوید، تو درحالیکه دل به او دادی، ذهن به او دادی، فکر و روحت را به او سپردی، داری عبادت خدا میکنی. «وَ اِن كانَ النّاطِقُ يَنطِقُ عَن لِسانِ اِبليسَ فَقَد عَبَدَ اِبليسَ» اما اگر چنانچه آن گوینده دارد از زبان شیطان سخن میگوید، از زبان ابلیس دارد حرف میزند، برخلاف منطق و فلسفۀ فکر الهی دارد بحث میکند و حرف میزند، و تو مذعنانه[13] و معترفانه داری گوش …
شهادت در بیستوپنجسالگی با وجود آن همه فضیلت
… در تاریخ پرافتخار شیعه، این نمونهها را کم نداریم. پدر امام زمان عزیز ما با آن همه فضیلت، با آن همه مقامات، با آن همه کرامات، وقتی با سم و جنایت دشمنان از دنیا رفت، فقط بیست و هشت سال داشت؛ این میشود الگو؛ جوان احساس میکند یک نمونهی عالی در مقابل چشم دارد. آن امام بزرگوار، جوادالائمه (علیهالسّلام) است که در بیست و پنج سالگی شهید شده است؛ این امام عسگری (علیه الصّلاة و السّلام) است که در بیست و هشت سالگی به شهادت رسیده است؛ و این همه فضیلت، این همه مکرمت، این همه عظمت، که نه فقط ما به آنها قائلیم و مترنّمیم، بلکه دشمنانشان، مخالفانشان، کسانی که اعتقاد به امامت آنها نداشتند، همه اعتراف کردند.
آغاز دوران محنت و غم اهلبیت از دوران امام جواد به بعد
… سابقه ندارد. آنچه در دوران ولایتعهدی علیّبنموسیالرضا پیش آمد که حادثهی بسیار مهمّی است -و بنده سال گذشته در پیام البتّه به اشاره عرض کردم- نشاندهندهی این است که وضع علاقهی مردم و جوشش محبّتهای مردم نسبت به اهلبیت در دوران امام رضا، خیلی بالا بوده؛ بههرحال، بعد هم که اختلاف امین و مأمون و جنگ و جدال بین خراسان و بغداد پنج سال طول کشید، همهی اینها موجب شد که علیّبنموسیالرضا بتوانند کار خوبی بکنند که اوجش رسید به مسئلهی ولایتعهدی، منتها متأسّفانه آنجا هم باز -همانطور که گفتیم- با آن حادثهی شهادت قطع شد، و یک دوران جدیدی شروع شد که به نظر بنده دوران محنت و غم اهلبیت از دوران امام جواد به بعد شروع میشود، بدتر از همهی اوقات دیگر.