رفتن به محتوای اصلی

اعتصاب

نام‌های دیگر: اعتصابات، اعتصاب عمومی، اعتصابات سراسری، اعتصاب سیاسی، اعتصاب و تحصن، اعتصابات و تظاهرات، اعتصاب کارگری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دست کشیدن جمعی از کار یا تعطیلی عمومی به‌عنوان اعتراض، به‌ویژه در مبارزه با رژیم پهلوی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع بازاریان تهران (لزوم لغو لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی)— ۱۳۴۱/۰۸/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۹
۱۳۴۱۱۳۵۹

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

امروز اعتصاب حرام است شرعاً. اینهایی که اعتصاب می‌کنند خائن به اسلامند. دست بردارند از این الواطیها. دست بردارند از این بساط. بازی نخورند این قدر از این مردمی که می‌خواهند استفاده از شما ببرند. یک نفر آدم از شما استفاده می‌خواهد ببرد. از این اشخاص جوان که پاکدل هستند، اشخاص شیادی هستند که می‌خواهند استفاده از شما ببرند، با اینکه اعتصاب کنید، با اینکه هیاهو کنید. با اینکه جلو چه بکنید. اینها می‌خواهند استفاده ببرند از شما. اینها می‌خواهند که از شما استفاده کنند. شما هم غافل از مسائل هستید. اعتصاب می‌کنید. دعوا می‌کنید. جار و جنجال بپا می‌کنید. نطق می‌کنید. فحش می‌دهید. یک مملکت بی‌ثبات معرفی می‌کنید. مملکت بی‌ثبات قَیم لازم دارد. قَیمش یا باید آن طرفیها باشند، یا باید آن طرفیها باشند، و شما را بزنند بیرون کنند از اینجا. نمی‌فهمند اینها را. این چه مصیبتی است که در این مملکت پیش آمده. این چه برنامه‌ای است که برای شما ریختند از طرفین. از همه طرف برنامه ریختند. هی شلوغ می‌کنند. هرجا یک اعتصاب. هرجا یک جنبش. هر جا یک فساد. هر روز یک اجتماعات، نطق و که و چه. فحاشی به این و آن. بدگویی به علما. بدگویی به کسان دیگر. این چه معنایی است که ما گرفتارش هستیم در این مملکت. چرا باید اوضاع یک مملکت این طور باشد؟ چرا باید خود اهل مملکت به جان هم افتاده باشند حالا؟

شاهدها (۵۱ پاراگراف)

کمک مالی به آسیب‌دیدگان اعتصاب از همهٔ اقشار

ج- کمک مالی به کسانی که در اثر اعتصابات ضرر دیده‌اند؛ اعم از اصناف شجاع و کارگران و زحمتکشان متدین و محروم و کارمندان محترم و کمک برای ادامه اعتصاب در همه اقشار.

عادی و خودجوش شدن اعتصاب در همهٔ قشرها بدون دعوت کسی

… همه شهرها من شنیدم که ... اعتصاب کردند. یا اخیراً اعتصاب کارگرها در شرکت نفت در قضیه نفت، آنجا سالها بوده است و ان شاء الله خداوند تاییدشان کند. من یک وقت در ذهنم بود که به اینها بگویید که نفت خودتان را قطع کنید نگذارید بخورند. نکته‌ای از این مسائل ... الآن یک مطلب صحیح است، الآن اعتصاباتی که در ایران شده- چه اعتصاب در مدارس، اعتصاب در کارگرها، اعتصاب در هواپیمایی، اعتصاب در همه اینها- الآن در اعتصاب هستند، اعتصابی که سابقاً اصلًا اگر می‌گفتند اعتصاب، نمی‌دانستند اعتصاب چه هست، حالا به طور خودکار بدون اینکه حالا یک کسی دعوتشان کند، خودکار مردم اعتصاب می‌کنند. و دولت خیال می‌کرد که می‌تواند اینها را، اعتصابات را اعلام کند؛ اولی که اعتصابات شده بود آن حرف را می‌زدند؛ از خراسان به من پیغام داده بودند یک دسته‌ای، که یادم نیست کدام دسته بودند، که اعتصاب [کرده بودند] اینکه گفتند برای حقوق است، دروغ است؛ اعتصاب ما اعتصاب …

لزوم پشتیبانی دانشجویان از اعتصاب کارگران و کارمندان و ادامهٔ آن

5- شما دانشجویان موظف هستید که از قیام حق طلبانه و مردانه قشرهای کارگر و کارمندان محروم و مسلمان ایران که به اعتصاب کشیده شده است پشتیبانی کنید. اینان‌ مسلمانان محرومی هستند که از حق‌کشی رژیم شاه به تنگ آمده‌اند و برای احقاق حق و همگامی و همدردی با سایر برادران خود بپاخاسته‌اند. و همه می‌دانید تا رژیم فعلی سر کار است، عدالت اجتماعی و رسیدگی به حال زحمتکشان محروم، امری است که جامه عمل به خود نمی‌پوشد. به آنان از من بگویید که گول دستگاه فریبکار را نخورید و دست از اعتصابات نکشید و نهضت اسلامی خود را ادامه دهید، تا با خواست خدا دست غارتگران حقوق شما و سایر ملت را قطع و به برکت حکومت اسلامی به عدالت حقیقی و برخورداری از نعمتهای الهی نایل شوید؛ و به آنان تذکر دهید: در اعتصابات خود پشتکار به خرج دهید و شعارهای اسلامی خود را هر چه بیشتر گسترش دهید، و اتکال به خدای تعالی نموده و مطمئن باشید پیروزمندانه به حقوق حقه خود می‌رسید.

دعوت ملت به اعتصاب و اعلام عزای عمومی در یازدهم شوال

… شاه می‌خواهد ایران را به ویرانه و قبرستان تبدیل کند. اکنون که عمال از خدا بیخبر شاه در مجلس گرد هم جمع شده و با صحنه‌سازیهای مبتذل و اغفال‌کننده می‌خواهند مجرم اصلی را تبرئه و گناه بزرگ و خیانت عظیم را به دیگران که آلتِ فعلی بیش نیستند، نسبت داده و خود را. مقرب الخاقان[1] قرار دهند، اکنون که تمام خیانتکاران خارج و داخل پشتیبانی از جنایات شاه می‌کنند، اکنون که از چهره‌های کریه آزادیخواهی و طرفداری از حقوق بشر پرده برداشته شده، ملت مظلوم و بزرگ ایران باید اعتصاب نموده در عزا بنشینند و رسماً روز پنجشنبه یازدهم شوال را روز عزا قرار دهند.

دعوت به ادامهٔ تعطیل کسب‌وکار تا سرنگونی ظالم

اما فرج و پیروزی حق بر باطل، از آن نزدیکتر است. و از این پس جا دارد که همه‌ کارهای خود را تعطیل کنیم- نه برای همیشه- که به همین زودی ظالم جبار سرنگون می‌شود. در بازکردن مغازه‌ها و کارخانه‌ها عجله نکنید. در تقویت روحیه و ایمان کسانی که ضعیفند بکوشید که روزی دست خداست. چند روز تعطیل کسب و کار برای رضای خدا کسی را از گرسنگی نمی‌کشد. عزت و ثروت دست خداست. از مرگ نترسید که حیات و ممات به دست خداست. تعطیل را ادامه دهید که فرج نزدیک است.

ادامهٔ اعتصاب، زمینهٔ تحریکات دشمنان داخلی و اجانب

… اثر وسعت بی‌سابقه فساد گردانندگان رژیم محمد رضا پهلوی، خیانتها و غارتگریها و همچنین به دلیل ضرورت استمرار اعتصابات همگانی، به عنوان حربه‌ای در دست ملت برای درهم شکستن قدرت مقاومت رژیم سابق، به جایی رسیده است که باید بلافاصله دست به کار سازندگیهای اساسی زد. ادامه اعتصابات و تاخیر در انجام یک سلسله اقدامات سیاسی و اقتصادی ضروری و فوری، احتمالًا شرایطی را ممکن است به وجود بیاورد که دشمنان داخلی انقلاب اسلامی و اجانبی که با از بین رفتن رژیم سابقْ منافع خود را از دست رفته می‌یابند، دست به تحریکات زده و احیاناً بهره‌برداریهای ضد اسلامی و ضد ملی بنمایند. لذا مملکت باید از دوران اعتصاب و سرسختی و محرومیتهایی که به منظور سرنگونی نظام استبدادی بر خود تحمیل کرده بود بیرون آمده، چرخهای حیاتی و اقتصادی و انتظامی خود را با قدرت و سرعت و بازدهی چندین برابر در جهت تولید و اصلاح به راه اندازد و به ترمیم خرابیها و احیای …

سهم بزرگ اعتصابات در ثمربخشی نهضت

… این بار زمین خواهد ماند. خرابیها اندازه‌ای نیست که دولت بتواند ترمیم بکند، یا قشر یا اقشاری از ملت بتواند ترمیم بکند. این خرابیها بسیار است: در جهت اقتصاد، در جهت فرهنگ، در جهت ارتش، در جهات دیگر. و این با کوشش همه جانبه همه اقشار ملت باید ترمیم بشود. لهذا با اینکه شما سهم بزرگی دارید، این آقایان فرهنگیها و آقایان اعتصابیون و دیگران سهم بزرگی در این نهضت دارند، و این نهضت را این اعتصابات خیلی ثمربخش کرد، لکن ما حالا قدم اول را برداشته‌ایم. مثل اینکه‌ یک مملکتی جنگزده باشد و اجانب در آن باشد، کوشش کنید اجانب را بیرون کنید. این قدم اول است.

ادامهٔ اعتصاب‌ها در حد ضرورت تا سقوط نظام استبدادی

بدین وسیله به جنابعالی ماموریت داده می‌شود که به اتفاق جناب آقای حجت الاسلام آقای شیخ محمد جواد باهنر و جناب آقای مهندس علی اکبر معین فر و دو نفر دیگر که با مشورت آقایان تعیین خواهید کرد، هیاتی برای تقویت و تنظیم اعتصابات تشکیل دهید. این هیات با کسب نظر و همکاری گروههای شرافتمند در حال اعتصاب، تدابیر و ترتیباتی اتخاذ نمایند که تا سقوط نهایی نظام استبدادی حاضر، اعتصابها در حد ضرورت ادامه یافته و ضمن حد اکثر فشار بر دستگاه غاصب، حد اقل خسارت را برای ملت و مملکت در زمینه احتیاجات ضروری و گردش چرخهای اقتصادی و حفظ سرمایه‌های انسانی و صنعتی با رعایت الاهم فالاهم فراهم آورد. از عموم اعتصاب کنندگان محترم تشکر می‌کنم. و السلام علیکم و رحمه الله.

لزوم ادامهٔ اعتصاب سایر اعتصاب‌کنندگان به امید پیروزی نزدیک

از اعتصاب کنندگان محترم مطبوعات که زیر بار سانسور دیکتاتوری نرفتند، تشکر می‌کنم. و اکنون که دولت غیر قانونی جدید[2] مدعی برداشتن سانسور است، آقایان به کار ادامه دهند و از اعتصاب بیرون آیند تا تکلیف ملت با دولت غیر قانونی معلوم شود. مقتضی است سایر اعتصاب کنندگان محترم به اعتصاب خود ادامه دهند، که امید است پیروزی نزدیک باشد، ان شاء الله تعالی.

لزوم تداوم اعتصابات به دست همهٔ قشرهای جامعه

… را بگیرید، و می‌توانید آزادی برای خودتان تهیه کنید. و شما و ما الآن مسئول خدای تبارک و تعالی هستیم، و مسئول نسلهای آتیه هستیم که یک همچو نهضتی پیدا شد و نتوانستید، عُرضه‌اش را نداشتید که از آن استفاده بکنید، عُرضه داشته باشید که استفاده کنید از این نهضت. این نهضت را نگذارید بخوابد، نگذارند آنهایی که روسای امور هستند، احزاب هستند، علما هستند، طلاب هستند، بازاری هست، دانشگاهی هست- عرض می‌کنم- دادگستری هست، وکلای دادگستری هست، آن قشرهایی که در مملکت هستند نگذارند که بخوابد این اعتصابات، و نگذارند بخوابد این نهضت زنده‌ای که الآن در ایران هست. اگر خدای نخواسته این نهضت بخوابد تا آخر الابد زیر بار ظلم هستیم. و این دفعه اگر این شمشیر این مرد کشیده بشود، تمام نسلهایتان را قطع خواهد کرد.

تداوم اعتصاب اقشار گوناگون در سراسر ایران

… پیدا بکنیم که دزدها را گرفته و سیاسیها را رها کرده، زندانیها را رها کرده و قول و قرار هم داده به اینکه بعد از این دیگر زاهد بشود و عابد و مسلمان! و دیگر شما چه طلبی از شاه دارید [که‌] در سرتاسر ایران باز اعتصابات می‌کنید؟ این اعتصابات دیگر چیست که می‌کنید؟ چرا باز سرتاسر ایران اعتصاب است؟ چرا شرکتهایِ- نمی‌دانم- هواپیمایی و دیگران، اتوبوس و شرکت واحد در اعتصاب است؟ خوب، پزشکها چرا اعتصاب کردند؟ و هکذا.

امید به سقوط شاه با فلج شدن دستگاه‌های دولتی در اثر اعتصابات فراگیر

- ما امیدواریم که شاه با همین نهضتی که به طرز فراگیر تمام ایران را گرفته است و کارمندان و کارکنان دستگاههای دولتی یکی پس از دیگری اعتصاب می‌کنند و در حال تعطیل و فلج کردن دستگاههای دولتی هستند، نتواند دیگر باقی بماند و به حیات خود ادامه دهد؛ لکن اگر چنانچه احتیاج به قیام مسلحانه بیفتد، ممکن است ما در این امر تجدید نظر کنیم. و اسلام در صورت لزوم، برای حفظ کیان اسلام و مصالح ملت، قیام مسلحانه را در موقع خودش و مقتضیات خودش اجازه می‌دهد و خونریزی برای حفظ قوانین اسلام و برای حفظ مصالح ملت، راه اسلام …

تظاهرات و اعتصابات سراسری، رفراندمی علیه شاه

- انقلاب ایران یک نهضت اسلامی است که ادامه دارد و با رفتن یا ماندن شاه نیز ادامه دارد. اگر شاه لجاجت کند و کنار نرود، نهضت همچنان ادامه خواهد داشت. اصولًا حکومت مشروطه سلطنتی، مورد تنفر شدید مردم است. از طرفی شاه محال است به مردم ستمدیده ایران آزادی دهد. آیا تظاهرات و اعتصابات سراسر ایران رفراندمی علیه شاه نیست؟

اعتصاب سراسری و فریاد همهٔ ایرانیان

خوب، این ایرانی‌ها جمع شدند؛ همه ایرانی‌ها الآن صدایشان درآمده، الآن سرتاسر ایران اعتصاب است. اگر این حکومت نظامی و نظام را بردارند، مردم این دستگاه را به قدر یک ساعت می‌پیچندش به هم و بیرونش می‌اندازند، برای اینکه بد دیدند از اینها این مردم، می‌خواهند آزادشان کنند و از رفاه بدشان می‌آید؟! از زندگانی خوب بدشان می‌آید؟! می‌گویند ما حتماً باید توی خاکها …

آگاه کردن دنیا از اعمال وحشیانهٔ رژیم با اعتصاب و اعتراض

شاه و دولت او که قیام مسلحانه بر ضد ملت حق طلب و بر ضد قانون اساسی و بالاتر بر ضد احکام آزادی‌بخش اسلام نموده‌اند قهراً خائنند و اطاعت از آنان اطاعت از طاغوت است؛ به آنان مجال ندهید و با اعتصاب و اعتراض دنیا را از اعمال وحشیانه آنان آگاه کنید.

اعتصاب بزرگ اصفهان در پشتیبانی از روحانیت و اعتراض به رژیم

امروز ملت شجاع و بپاخاسته ایران شاهد موج عظیم ضد شاهی، که بر اثر یکی دیگر از اعتصابات بزرگ اصفهان که به پشتیبانی از روحانیت بیدار و مسئول خود به عنوان اعتراض به اعمال غیر قانونی و انسانی رژیم است، می‌باشد. امروز شعار «مرگ بر شاه» ملی شده و تا برچیده شدن دستگاه ظلم و انقراض دودمان جنایتکار پهلوی ادامه دارد. باید از هر فرصت استفاده نمود و اجتماعات را هر چه بیشتر عظیم و فشرده کرد، و هر چه بیشتر خیانت‌ها و جنایت‌های شاه را برملا نمود.

تعطیل عمومی مردم قم و تبریز و مشهد در اعتراض به رژیم شاه

و مردم متدین و شجاع شهرها چون قم قهرمان، تبریز غیور و مشهد، بیدار شده برای اظهار تنفر از دستگاه و رژیم شاه تعطیل عمومی نموده‌اند، و مشتی محکم به دهان گزافه گویانی که می‌گفتند این تظاهرات دیگر تکرار نمی‌شود و ملت به حال عادی خود بازگشته است زدند. ملت عزیز تا محو آثار ظلم و هدم دستگاه رژیم منحط پهلوی آرام‌ نخواهد گرفت و به حال عادی باز نخواهد گشت. ما از این غیورانی که در راه هدف مقدس اسلام فداکاری می‌کنند و از جان و مال دریغ ندارند، و تن به ظلم نمی‌دهند و سکوت مرگبار را شجاعانه با اهدای جان خود …

بستن مالیات‌های کمرشکن بر کسبه به انتقام شرکت در اعتصاب همگانی

دستگاه جبار با اعصاب خرد شده و با ادامه قتل و چپاول در بلاد مختلف، مثل جهرم و اهواز، و با دست زدن به خرابکاری و انفجار منازل آزادیخواهان و دزدی و ضرب و جرح علنی افراد مبارز، و حمله سبعانه به جوانان مسلمان در کوهها توسط «گروه انتقام»[2] ساخته شاه و بستن مالیاتهای کمرشکن به کسبه متعهد به انتقام شرکت در اعتصاب همگانی، اجازه تنفس را هم از ایرانیان سلب کرده است.

بحران‌های ناشی از طولانی شدن اعتصابات

8- طولانی بودن اعتصابات موجب بحرانهایی شده است که لازم است مردم برای همراهی به طبقه مستمند از گرانفروشی در ارزاق عمومی احتراز کنند و ارزاق مورد احتیاج عموم را به قیمت ارزان بفروشند. این یک عمل انسانی و اسلامی است که این جانب از عموم انتظار دارم. خداوند متعال برای این انساندوستی به آنان برکت و رحمت عنایت می‌فرماید.

اعتصاب کارخانه‌ها، روزنامه‌ها و کارکنان دولتی و غیردولتی

… الآن قریب یک سال است که آرامش از ایران رفته است. هر گوشه‌اش را که می‌بینید یک انقلابی هست. هر طرفِ شهری از شهرهایش را که می‌بینید یک- عرض می‌کنم که- اعتصابی هست. حالا که در این چند روز آخر و تقریباً چندین روز آخر است که اعتصاب تمام ایران را فراگرفته است. همه کارخانه‌ها، همه روزنامه‌ها، همه- عرض می‌کنم که- عمال دولتی و غیر دولتی در اعتصاب الآن هستند- تقریباً در اعتصاب هستند. مردم هم همه در مصیبت و اعتصاب هستند؛ و ما که در اینجا هستیم و آرام هستیم نباید فراموش کنیم آنها را. ما باید به آن اندازه‌ای که می‌توانیم، به آنها کمک بکنیم. با قلم می‌توانیم با قلم کمک کنیم؛ می‌توانیم در مطبوعات اینجا یک چیزی را از حالات ایرانی‌ها و از ظلمی که دارد بر ایشان می‌شود و از جنایاتی …

تعطیلی حوزه‌ها، دانشگاه‌ها، بازارها و شهرها در اعتراض به شاه

… داخلی مواجه و فروریختن آن حتمی است. و از خدعه‌ها و فریبکاریها که از کارشناسان خارجی و چه بسا داخلی سرچشمه گرفته، نغمه اعطای آزادی است به همه ابعاد، مگر در خیانت به کشور. کشتار چند ماهه اخیر، حبس و شکنجه، تبعید و اختناق از جمله آزادیها و عطیه‌های ملوکانه است. اکنون که ملت بزرگ ایران آگاهانه بپاخاسته است و هر چند گاه حوزه‌ها، دانشگاهها، مدارس، جماعتها، بازارها و شهرها در اعتراض به شاه تعطیل می‌گردد، و ملت عزیز پشتیبانی خود را از اسلام و قرآن کریم اعلام و برای استقلال و آزادی کشته می‌دهد، لازم است سران قوم نقشه‌های فریبنده شاه را که چیزی جز هدم احکام اسلام و کشور نیست نقش بر آب کنند، و با بیداری و آگاهی تا برانداختن این رژیم به مبارزه ادامه دهند، و در حفظ وحدت کلمه و جهت، نگذارند مبارزات حق طلبانه رو به سستی گراید.