رفتن به محتوای اصلی

اطاعت از خدا و رسول

نام‌های دیگر: اطاعت از پیامبر

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

همراهی اطاعت خدا و پیامبر اکرم (ص) در قرآن و معنای آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه نهم تفسیر سوره بقره— ۱۳۷۰/۰۸/۰۱

تعریف در کلام رهبر

﴿وَ اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ لَعَلَّكُم تُرحَموَ﴾ اطاعت کنید خدا را و رسول را، پیامبر را، شاید مورد رحمت قرار بگیرید. یعنی چه اطاعت کنید خدا را؟ اطاعت خدا به چیست؟ به اینکه تمام تکالیف و حجت‌های الهی را بر دوشمان حمل کنیم؛ آنچه را که بر عهدۀ ما نهاده شده است، انجام بدهیم. به‌قول آیۀ شریفۀ قرآن می‌فرماید: مؤمنین آن‌کسانی هستند که وقتی میان آنان مشاجره‌ای به وقوع می‌پیوندد، به تو ای پیامبر رجوع می‌کنند، مراجعه می‌کنند و چون تو حکمی صادر کردی، ﴿ثُمَّ لا يَجِدوا في اَنفُسِهِم حَرَجاً مِمّا قَضَيَ﴾[8] دستوری که تو صادر کردی، کمترین غبار کدورتی هم بر روح آنها و دل آنها بر جای نمی‌گذارد، ﴿وَ يُسَلِّموا تَسليماً﴾ تسلیم فرمان تواَند. مؤمن واقعی این‌جور است. اگر این‌جور بود یک ملتی، یک امتی، اگر یک عده جمعیت به این صورت تحت فرمان خدا قرار گرفتند، آن‌وقت است که رحمت پروردگار و لطف بی‌نهایت او شامل حال آنان خواهد شد، آن‌وقت است که یک امت به آقایی می‌رسد، آن‌وقت است که یک ملت به رشد انسانی می‌رسد، آن‌وقت است که اسارت‌ها و زنجیرها از دست و پای او باز می‌شود، آن‌وقت است که رحمت الهی شامل حال او می‌شود. ﴿وَ اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ لَعَلَّكُم تُرحَموَ﴾ اطاعت کنید خدا را و پیامبر را، باشد که مورد رحمت پروردگار قرار گیرید.

اطاعت خدا یعنی انجام همهٔ تکالیف الهی

﴿وَ اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ لَعَلَّكُم تُرحَموَ﴾ اطاعت کنید خدا را و رسول را، پیامبر را، شاید مورد رحمت قرار بگیرید. یعنی چه اطاعت کنید خدا را؟ اطاعت خدا به چیست؟ به اینکه تمام تکالیف و حجت‌های الهی را بر دوشمان حمل کنیم؛ آنچه را که بر عهدۀ ما نهاده شده است، انجام بدهیم. به‌قول آیۀ شریفۀ قرآن می‌فرماید: مؤمنین آن‌کسانی هستند که وقتی میان آنان مشاجره‌ای به وقوع می‌پیوندد، به تو ای پیامبر رجوع می‌کنند، مراجعه می‌کنند و چون تو حکمی صادر کردی، ﴿ثُمَّ لا يَجِدوا في اَنفُسِهِم حَرَجاً مِمّا قَضَيَ﴾[8] دستوری که تو صادر کردی، کمترین …

ذکر اطاعت پیامبر در کنار اطاعت خدا برای بستن راه ادعای مخالفان

﴿وَ اتَّقُوا النّارَ الَّتى اُعِدَّت لِلكافِريَ﴾ بپرهیزید و پروا کنید از آن آتشی که آماده شده است برای کافران. ﴿وَ اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ لَعَلَّكُم تُرحَمونَ﴾ اطاعت کنید از الله و از پیامبر، شاید مورد رحمت پروردگار قرار بگیرید. خب اطاعت از خدا با اطاعت از پیغمبر تفاوتی ندارد، به چه مناسبت می‌فرماید که اطاعت کنید از خدا و اطاعت کنید از پیامبر؟ ذکر کردن هر دوتا باهم، زائد نیست؟ نه. اگر چنانچه فقط بگوید ﴿اَطيعُوا اللهَ﴾ اطاعت کنید از خدا، پیغمبر را به‌عنوان مصداق و نمونه‌ای ذکر نکند و اطاعت از پیغمبر را متذکر نگردد، آن‌کسانی هم که در نقطۀ مقابل پیغمبر قرار دارند، ممکن است ادعا کنند ما داریم اطاعت از خدا می‌کنیم. دامنۀ ادعا که وسیع است، همه‌کس می‌تواند داعیۀ دین و ایمان و تقوا را علنی کند. همه‌کس می‌توانند مدعی بشوند که بندۀ خدایند و مطیعِ او.

لزوم معین شدن معنای اطاعت خدا با ذکر اطاعت پیامبر

… وقتی با خود خلوت می‌کنند، می‌یابند که چه نامۀ سیاهی دارند؛ می‌فهمند که آنچه می‌گویند سرا پا دروغ است، اما به مردم این‌جور وانمود می‌کنند که بندگان خوب خدا و مطیعان و عابدان پروردگارند. اینها درمقابل مردم حق‌پرستِ واقعی باید ممتاز[7] بشوند، باید مشخص بشوند. این است که اینجا خدای متعال، در مقام بیان اطاعت و لزوم آن برای مؤمنان، این‌جور می‌گوید: ﴿وَ اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ﴾ اطاعت کنید خدا را و پیامبر را. اگر نمی‌گفت پیامبر را، دشمنان پیامبر هم می‌گفتند ما مطیع خداییم؛ لذا بایستی مشخص بشود که اطاعت خدا یعنی چه. آن‌کسانی‌که خود را بندۀ خدا می‌دانند، اما بندۀ فرمانِ قانون خدا نیستند، عمل به قانون نمی‌کنند، ملتزم به لوازم این بندگی نیستند، اینها چطور می‌توانند بگویند ما بندۀ خداییم؟ ﴿اَطيعُوا اللهَ وَ الرَّسولَ﴾ اطاعت کنید خدا را و رسول را، ﴿لَعَلَّكُم تُرحَمونَ﴾ شاید …

تن‌دادن به داوری پیامبر فقط هرجا حق با خودشان است

آنهایی که اگر حق به جانبشان هست در یک ماجرایی، به قضاوت و حکومت پیامبر تن می‌دهند، اما آنجایی که حق به جانبشان نیست و می‌دانند که علیه آنها حکم خواهد شد، تن به حکومت و قضاوت پیامبر نمی‌دهند، اینها را قرآن می‌گوید: آیا ترسیدند؟ آیا در اینها شکی پیدا شد؟ آیا اینها تردید پیدا کردند در حقانیت و صحت دین؟ شقّ[7] دیگرش این است: ﴿اَم يخَافونَ اَن يَحيفَ اللهُ عَلَيهِم وَ رَسولُهُ﴾[8]، چیزی در حد کفر، یا ترسیدند که خدا و رسولش به آنها ظلم کنند؟ در همۀ قضایا، در همۀ مسائل، در همۀ …

تسلیم در برابر حکم پیامبر فقط هرجا حکم به سودشان است

… که تن به قضاوت پیغمبر فقط نمی‌دهند، نه، آن‌کسانی‌که تن به فرمان پیغمبر در غیر موارد قضاوت هم نمی‌دهند، مشمول آیه‌اند و این روشن است. ﴿وَ اِذا دُعوا اِلَى اللهِ وَ رَسولِهِ لِيَحكُمَ بَينَهُم اِذا فَريقٌ مِنهُم مُعرِضوَ﴾، گروهی از آنان روی‌گردانند، معرضند. ﴿وَ اِن يَكُن لَهُمُ الحَقُّ يَأتوا اِلَيهِ مُذعِنينَ﴾ اگر حق به جانب آنها باشد، بیایند به‌سوی پیامبر اطاعت‌کنندگان، با اذعان. آنجایی که بناست حکم به نفع آنها باشد، درمقابل دین تسلیمند؛ آنجایی که احتمالاً حکم به زیان آنهاست، دین را قبول ندارند. اینجا قرآن اینها را به استیضاح[30] می‌کشد درحقیقت.

وابستگی اطاعت از پیامبر به اعتقاد به وحی

پس خصوصیت اولی که در این دو فقره و این دو عبارت وجود دارد، اصل ایمان به وحی است که این هم، در تشکیل شخصیت تقوا در انسان یک عنصر لازمی است! ممکن است کسی به‌خدا ایمان داشته باشد، لکن به وحی ایمان نداشته باشد، این کافی نیست، لذا در قرآن در موارد عدیده اطاعت پیغمبر پس از اطاعت خدا ذکر شده: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول»[4] خدا را اطاعت کن و پیامبر را اطاعت کنید. در حالی که شما پیرو پیغمبر هستید میگوئید: معلوم است من وقتی خدا را اطاعت کردم پیغمبر را هم اطاعت کرده‌ام. بله شما این‌جور هستید، چون به پیغمبر (یعنی به وحی) اعتقاد دارید، اما اگر کسی به وحی اعتقاد نداشته باشد آن‌وقت دیگر اطاعت از پیغمبر وجود ندارد.

توصیه‌ای کلی شامل همهٔ کارهای نیک و ترک بدی‌ها

… دعوا کردن و ایجاد اختلاف می‌گردند. نصیحت خدا و رسول به این‌گونه مردم این است که به‌جای آنکه برای جنگیدن با دوستان بهانه بجویید، برای جنگیدن با دشمنان بهانه‌ها را پنهان نکنید. اگر اهل جنگی، با دشمن بجنگ، با برادر چرا؟ با دوست چرا؟ ﴿وَ اَصلِحوا ذاتَ بَينِكُم﴾. این دوتا توصیۀ بزرگ، توصیۀ سوم یک مطلبی است که کلی است و شامل همۀ کارهای نیک و اجتناب از همۀ کارهای بد می‌شود، ﴿وَ اَطيعُوا اللهَ و رَسولَهُ﴾ و اطاعت کنید، فرمان ببرید خدا را و پیامبرش را، ﴿اِن كُنتُم مُؤمِنينَ﴾ اگر شما مؤمنید.

از کارهای لازم برای مؤمن به صراحت آیهٔ قرآن

… دو صباح بیشتر راحت زیستن، حاضرند همۀ فضیلت‌ها را زیر پا بگذارند. منتها این یکی صاف می‌گوید من به خدا معتقد نیستم، آن دیگری مدعی است که به خدا معتقد است. این چه‌جور ایمانی است؟ آیۀ قرآن در اینجا صریح است. اینجا دیگر حساب استدلال‌های عقلی نیست که شبهه بردارد؛ باید این کارها را انجام بدهید، اگر مؤمنید. و یکی از این کارها، ﴿اَطيعُوا اللهَ وَالرَّسولَ﴾[5] است. خدا و پیامبر را اطاعت کنید، دنبال فرمان آنها راه بیفتید.

اطاعت پس از ایمان آگاهانه و دست‌یافتن مطیعان به مقصود

﴿سَمِعنا وَ اَطَعنا﴾ پس از آنکه ایمان آوردیم آگاهانه، آن‌وقت اطاعت هم ورزیدیم. ﴿وَ اُولٰٓئِكَ هُمُ المُفلِحونَ﴾ اینهایند به مطلوب دست‌یافتگان. فلاح یعنی موفقیت، پیروز‌شدن و به هدف و مقصود دست‌یافتن، البته به‌معنای رستگاری ـ یعنی رَستن ـ هم در بعضی از لغات آمده، اما غالباً فلاح که برای مؤمنین می‌آید، با همین معنایی که ما عرض کردیم که معنای معمولی لغت است، متناسب‌تر است. ﴿وَ اُولٰٓئِكَ هُمُ …