رفتن به محتوای اصلی

اصلاح جامعه

نام‌های دیگر: اصلاح اجتماعی، اصلاح امت اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تلاش برای رفع مفاسد و انحراف‌ها از جامعه و امت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در شب رحلت پیامبر اعظم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) در کانون توحید تهران— ۱۳۶۵/۰۸/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۵همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

سبک کار مصلحین یا حکما و فلاسفه جور دیگر است؛ تشکیل یک جامعه‌ی محدود به حدود و ضوابطِ موردِ نظر برای غالبِ این کسانی که اسم بردم، مطرح نیست. مصلحین میخواهند جامعه را اصلاح کنند؛ یعنی چه اصلاح کنند؟ یعنی یک نقیصه‌ای در جامعه هست، آن را برطرف کنند؛ یک ضعفی در یک گوشه‌ای از جامعه هست، آن را جبران کنند؛ فسادی هست، خرابی‌ای هست، آن را ترمیم کنند. مثلاً یک مصلح اجتماعی که انقلابی نباشد، در جامعه اگر دید فقر هست و فقرا هستند، در صدد برمی‌آید که با روشهای گوناگون فقر مردم را برطرف کند. فرض بفرمایید که ثروتمندان را، دارایان را، قانونگذاران را وادار کند تا قوانینی بگذارند یا ثروتی را کنار بگذارند یا صندوقی را درست کنند تا بدان وسیله فقرای جامعه از فقر نجات پیدا کنند. یا اگر یک مصلح، یک کسی که میخواهد جامعه را اصلاح کند، مشاهده میکند که «بی‌سوادی» در جامعه هست، ندای سواد و درس و علم و مانند این چیزها را بلند میکند. جامعه را میخواهد اصلاح کند دیگر؛ از این جهت جامعه فاسد است که در آن بی‌سوادی هست، جهل هست، [پس] او می‌آید هر کسی را که باید دید در این راه میبیند، مسئولان آن جامعه را، باسوادها را، متمکّنین را، افرادی را که سواد ندارند و بایستی بدانند که سواد چیز خوبی است جمع میکند، میبیند و بالاخره وسیله‌ی سوادآموزی را مثلاً در یک جامعه فراهم میکند، خیالش راحت میشود که این کار انجام گرفت. یا اگر چنانچه یک فسادی در جامعه هست، فحشا مثلاً در جامعه هست، با گفتن، با ایراد خطبه و سخنرانی، با بیان حقایق، با نصیحت، با موعظه مردم را وادار میکند به اینکه از فحشا و فساد و مانند اینها اِعراض کنند و راه درست را انتخاب کنند؛ یک مصلح دلسوز علاقه‌مند این‌ جور عمل میکند. امّا چهارچوب جامعه را این مصلح قبول کرده؛ یعنی نظام اجتماعی را، نظام سیاسی را، حکومت را، ارتباطات گوناگونی را که در یک جامعه وجود دارد و مناسبات اجتماعی را پذیرفته [لکن] در آنها عیبی مشاهده میکند، این عیب را میخواهد برطرف کند.
امام علیه‌السلام جواب این سؤال را خودشان قبلاً داده‌اند؛ قبل از آنکه اَحدی، سؤال‌کننده‌ای از این بزرگوار این سؤال را بپرسد و مطرح بکند، خود این امام عظیم‌الشأن، در همان آغاز انجام این حرکت، پاسخ گفتند. یک [وصیت]نامه‌ای نوشتند، دادند به محمدبن‌حنفیه. (52/11/13) بعد از آنکه مقدمات وصیت را ذکر می‌کنند: «هَذا ما اَوصَی بِهِ الحُسَینُ‌بنُ‌عَلِیِّ بنِ اَبی‌طالِبٍ اِلَی اَخیهِ مُحَمَّدٍ المَعروفِ بِابنِ‌الحَنَفیَّةِ»[4]، شهادت می‌دهند به وحدانیت الهی ـ همان‌طورکه وصیت‌های معمولی ماها هست که اولش شهادت به وحدانیت خدا و شهادت به پیغمبری پیغمبر و اینهاست ـ برای اینکه نتوانند آن تهمت‌هایی را که تبلیغاتچی‌های آن روز می‌زدند، بزنند؛ بعد می‌فرماید: «وَ اَنّی لَمْ اَخرُجْ اَشِراً وَ لا بَطِراً وَ لا مُفسِداً وَ لا ظالِماً» (61/8/4) بیهوده بیرون نیامدم، خروج نکردم؛ «لَمْ اَخرُجْ» به‌معنای این نیست که از شهر بیرون نیامدم، خروج در اصطلاح احادیث اسلامی یعنی قیام،..امام می‌گوید: «اَنَّی لَمْ اَخْرُجْ اَشِراً وَ لا بَطِراً» من بیهوده بیرون نیامدم، دنبال هوس نیامدم، انگیزه و جذبۀ من بر اثر خواست‌های نفسانی نبود،..انگیزه‌های شخصی و روانی نبود، «وَ لا مُفسِدًا» اخلالگر نیستم که بخواهم در نظم جامعۀ اسلامی اخلالی به‌وجود بیاورم. نظمی هم وجود ندارد، چه اخلالی! از اینکه در زمان معاویه و یزید هست، دیگر بدتر چه می‌شود! «وَ لا ظالِمًا» در صدد سوءاستفاده هم نیستم که حالا بخواهم بروم سروصدایی بکنم و استفاده‌ای بکنم، به یک عده‌ای ظلمی بشود. اینها نیست. پس آقا! چرا خارج شده‌اید؟ (51/11/24) «اِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی» من که دارم بیرون می‌روم، منظورم این است که امت جدم را اصلاح کنم. این نکته را همین‌جا تذکر بدهم که اصلاح در اینجا به‌معنای اصلاحِ اصطلاحی، یعنی رِفُرم نیست، که در جامعه یک اصلاحاتی بکنیم؛ نه، منظور این اصلاحاتِ سطحی نیست. اصلاح، یعنی اصلاح بنیانی، یعنی انقلاب، یعنی زیر و رو کردن قوارۀ اجتماع؛ منظور حسین‌بن‌علی این است، ایجاد یک انقلاب بنیانی در جامعه. (52/11/12) «إِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی». می‌بینم امت جدم به تباهی گراییده‌اند؛ می‌بینم اسلام فراموش شده است؛ می‌بینم به‌جای قرآن، جاهلیت نشسته است؛ می‌بینم به‌جای پیغمبر، دشمنان بنیانی و خونین او ـ یعنی بنی‌امیه ـ نشسته‌اند؛ می‌بینم به‌جای ایمان، کفر آمده، به‌جای توحید، شرک آمده، به‌جای انسانیت، اشرافی‌گری آمده، به‌جای کرامت انسان، کرامت پول آمده، کرامت قدرت آمده و انسانیت بی‌ارزش است؛ می‌بینم اصول اسلامی درهم‌وبَرهم شده، [بنای] مستحکم و رفیع اسلام دَر هم ریخته و واژگون شده؛ می‌خواهم این را درست کنم، می‌خواهم جامعۀ اسلامی را تجدید بنا کنم. (51/11/24) «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَی عَنِ المُنکَرِ» خروجم و قیامم یا بیرون‌آمدنم از مدینه و مکه به‌منظور ایجاد این انقلاب و اصلاح بنیادی همگانی است در پیکرۀ جامعۀ اسلامی. (52/11/13) «وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی وَ اَبی عَلِیِّ‌بنِ‌اَبی‌طالِبٍ» همان سیرۀ جدم و پدرم علی‌بن‌ابی‌طالب را، یعنی همان امامت اسلامی را، همان حاکمیت خدا در میان مردم را بازهم زنده کنم، اصلاً هدف این است. (63/7/20) حقیقت حرکت حسین‌بن‌علی علیه‌السلاام این است.

رفع عیب‌های جامعه با پذیرش نظام سیاسی و اجتماعی موجود

… یک فسادی در جامعه هست، فحشا مثلاً در جامعه هست، با گفتن، با ایراد خطبه و سخنرانی، با بیان حقایق، با نصیحت، با موعظه مردم را وادار میکند به اینکه از فحشا و فساد و مانند اینها اِعراض کنند و راه درست را انتخاب کنند؛ یک مصلح دلسوز علاقه‌مند این‌ جور عمل میکند. امّا چهارچوب جامعه را این مصلح قبول کرده؛ یعنی نظام اجتماعی را، نظام سیاسی را، حکومت را، ارتباطات گوناگونی را که در یک جامعه وجود دارد و مناسبات اجتماعی را پذیرفته [لکن] در آنها عیبی مشاهده میکند، این عیب را میخواهد برطرف کند.