رفتن به محتوای اصلی

اصلاح جامعه

نام‌های دیگر: اصلاح اجتماعی، اصلاح امت اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تلاش برای رفع مفاسد و انحراف‌ها از جامعه و امت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در شب رحلت پیامبر اعظم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) در کانون توحید تهران— ۱۳۶۵/۰۸/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

سبک کار مصلحین یا حکما و فلاسفه جور دیگر است؛ تشکیل یک جامعه‌ی محدود به حدود و ضوابطِ موردِ نظر برای غالبِ این کسانی که اسم بردم، مطرح نیست. مصلحین میخواهند جامعه را اصلاح کنند؛ یعنی چه اصلاح کنند؟ یعنی یک نقیصه‌ای در جامعه هست، آن را برطرف کنند؛ یک ضعفی در یک گوشه‌ای از جامعه هست، آن را جبران کنند؛ فسادی هست، خرابی‌ای هست، آن را ترمیم کنند. مثلاً یک مصلح اجتماعی که انقلابی نباشد، در جامعه اگر دید فقر هست و فقرا هستند، در صدد برمی‌آید که با روشهای گوناگون فقر مردم را برطرف کند. فرض بفرمایید که ثروتمندان را، دارایان را، قانونگذاران را وادار کند تا قوانینی بگذارند یا ثروتی را کنار بگذارند یا صندوقی را درست کنند تا بدان وسیله فقرای جامعه از فقر نجات پیدا کنند. یا اگر یک مصلح، یک کسی که میخواهد جامعه را اصلاح کند، مشاهده میکند که «بی‌سوادی» در جامعه هست، ندای سواد و درس و علم و مانند این چیزها را بلند میکند. جامعه را میخواهد اصلاح کند دیگر؛ از این جهت جامعه فاسد است که در آن بی‌سوادی هست، جهل هست، [پس] او می‌آید هر کسی را که باید دید در این راه میبیند، مسئولان آن جامعه را، باسوادها را، متمکّنین را، افرادی را که سواد ندارند و بایستی بدانند که سواد چیز خوبی است جمع میکند، میبیند و بالاخره وسیله‌ی سوادآموزی را مثلاً در یک جامعه فراهم میکند، خیالش راحت میشود که این کار انجام گرفت. یا اگر چنانچه یک فسادی در جامعه هست، فحشا مثلاً در جامعه هست، با گفتن، با ایراد خطبه و سخنرانی، با بیان حقایق، با نصیحت، با موعظه مردم را وادار میکند به اینکه از فحشا و فساد و مانند اینها اِعراض کنند و راه درست را انتخاب کنند؛ یک مصلح دلسوز علاقه‌مند این‌ جور عمل میکند. امّا چهارچوب جامعه را این مصلح قبول کرده؛ یعنی نظام اجتماعی را، نظام سیاسی را، حکومت را، ارتباطات گوناگونی را که در یک جامعه وجود دارد و مناسبات اجتماعی را پذیرفته [لکن] در آنها عیبی مشاهده میکند، این عیب را میخواهد برطرف کند.
امام علیه‌السلام جواب این سؤال را خودشان قبلاً داده‌اند؛ قبل از آنکه اَحدی، سؤال‌کننده‌ای از این بزرگوار این سؤال را بپرسد و مطرح بکند، خود این امام عظیم‌الشأن، در همان آغاز انجام این حرکت، پاسخ گفتند. یک [وصیت]نامه‌ای نوشتند، دادند به محمدبن‌حنفیه. (52/11/13) بعد از آنکه مقدمات وصیت را ذکر می‌کنند: «هَذا ما اَوصَی بِهِ الحُسَینُ‌بنُ‌عَلِیِّ بنِ اَبی‌طالِبٍ اِلَی اَخیهِ مُحَمَّدٍ المَعروفِ بِابنِ‌الحَنَفیَّةِ»[4]، شهادت می‌دهند به وحدانیت الهی ـ همان‌طورکه وصیت‌های معمولی ماها هست که اولش شهادت به وحدانیت خدا و شهادت به پیغمبری پیغمبر و اینهاست ـ برای اینکه نتوانند آن تهمت‌هایی را که تبلیغاتچی‌های آن روز می‌زدند، بزنند؛ بعد می‌فرماید: «وَ اَنّی لَمْ اَخرُجْ اَشِراً وَ لا بَطِراً وَ لا مُفسِداً وَ لا ظالِماً» (61/8/4) بیهوده بیرون نیامدم، خروج نکردم؛ «لَمْ اَخرُجْ» به‌معنای این نیست که از شهر بیرون نیامدم، خروج در اصطلاح احادیث اسلامی یعنی قیام،..امام می‌گوید: «اَنَّی لَمْ اَخْرُجْ اَشِراً وَ لا بَطِراً» من بیهوده بیرون نیامدم، دنبال هوس نیامدم، انگیزه و جذبۀ من بر اثر خواست‌های نفسانی نبود،..انگیزه‌های شخصی و روانی نبود، «وَ لا مُفسِدًا» اخلالگر نیستم که بخواهم در نظم جامعۀ اسلامی اخلالی به‌وجود بیاورم. نظمی هم وجود ندارد، چه اخلالی! از اینکه در زمان معاویه و یزید هست، دیگر بدتر چه می‌شود! «وَ لا ظالِمًا» در صدد سوءاستفاده هم نیستم که حالا بخواهم بروم سروصدایی بکنم و استفاده‌ای بکنم، به یک عده‌ای ظلمی بشود. اینها نیست. پس آقا! چرا خارج شده‌اید؟ (51/11/24) «اِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی» من که دارم بیرون می‌روم، منظورم این است که امت جدم را اصلاح کنم. این نکته را همین‌جا تذکر بدهم که اصلاح در اینجا به‌معنای اصلاحِ اصطلاحی، یعنی رِفُرم نیست، که در جامعه یک اصلاحاتی بکنیم؛ نه، منظور این اصلاحاتِ سطحی نیست. اصلاح، یعنی اصلاح بنیانی، یعنی انقلاب، یعنی زیر و رو کردن قوارۀ اجتماع؛ منظور حسین‌بن‌علی این است، ایجاد یک انقلاب بنیانی در جامعه. (52/11/12) «إِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی». می‌بینم امت جدم به تباهی گراییده‌اند؛ می‌بینم اسلام فراموش شده است؛ می‌بینم به‌جای قرآن، جاهلیت نشسته است؛ می‌بینم به‌جای پیغمبر، دشمنان بنیانی و خونین او ـ یعنی بنی‌امیه ـ نشسته‌اند؛ می‌بینم به‌جای ایمان، کفر آمده، به‌جای توحید، شرک آمده، به‌جای انسانیت، اشرافی‌گری آمده، به‌جای کرامت انسان، کرامت پول آمده، کرامت قدرت آمده و انسانیت بی‌ارزش است؛ می‌بینم اصول اسلامی درهم‌وبَرهم شده، [بنای] مستحکم و رفیع اسلام دَر هم ریخته و واژگون شده؛ می‌خواهم این را درست کنم، می‌خواهم جامعۀ اسلامی را تجدید بنا کنم. (51/11/24) «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَی عَنِ المُنکَرِ» خروجم و قیامم یا بیرون‌آمدنم از مدینه و مکه به‌منظور ایجاد این انقلاب و اصلاح بنیادی همگانی است در پیکرۀ جامعۀ اسلامی. (52/11/13) «وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی وَ اَبی عَلِیِّ‌بنِ‌اَبی‌طالِبٍ» همان سیرۀ جدم و پدرم علی‌بن‌ابی‌طالب را، یعنی همان امامت اسلامی را، همان حاکمیت خدا در میان مردم را بازهم زنده کنم، اصلاً هدف این است. (63/7/20) حقیقت حرکت حسین‌بن‌علی علیه‌السلاام این است.

شاهدها (۲۰ پاراگراف)

رفع عیب‌های جامعه با پذیرش نظام سیاسی و اجتماعی موجود

… یک فسادی در جامعه هست، فحشا مثلاً در جامعه هست، با گفتن، با ایراد خطبه و سخنرانی، با بیان حقایق، با نصیحت، با موعظه مردم را وادار میکند به اینکه از فحشا و فساد و مانند اینها اِعراض کنند و راه درست را انتخاب کنند؛ یک مصلح دلسوز علاقه‌مند این‌ جور عمل میکند. امّا چهارچوب جامعه را این مصلح قبول کرده؛ یعنی نظام اجتماعی را، نظام سیاسی را، حکومت را، ارتباطات گوناگونی را که در یک جامعه وجود دارد و مناسبات اجتماعی را پذیرفته [لکن] در آنها عیبی مشاهده میکند، این عیب را میخواهد برطرف کند.

اصلاح به‌معنای انقلاب و دگرگونی بنیادی جامعه، نه رفرم سطحی

… هم نیستم که حالا بخواهم بروم سروصدایی بکنم و استفاده‌ای بکنم، به یک عده‌ای ظلمی بشود. اینها نیست. پس آقا! چرا خارج شده‌اید؟ (51/11/24) «اِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی» من که دارم بیرون می‌روم، منظورم این است که امت جدم را اصلاح کنم. این نکته را همین‌جا تذکر بدهم که اصلاح در اینجا به‌معنای اصلاحِ اصطلاحی، یعنی رِفُرم نیست، که در جامعه یک اصلاحاتی بکنیم؛ نه، منظور این اصلاحاتِ سطحی نیست. اصلاح، یعنی اصلاح بنیانی، یعنی انقلاب، یعنی زیر و رو کردن قوارۀ اجتماع؛ منظور حسین‌بن‌علی این است، ایجاد یک انقلاب بنیانی در جامعه. (52/11/12) «إِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی». می‌بینم امت جدم به تباهی گراییده‌اند؛ می‌بینم اسلام فراموش شده است؛ می‌بینم به‌جای قرآن، جاهلیت نشسته است؛ می‌بینم به‌جای پیغمبر، دشمنان بنیانی و خونین او ـ یعنی بنی‌امیه ـ نشسته‌اند؛ می‌بینم …

مطالبهٔ بعثت به اصلاح خود و جامعهٔ خود پیش از اصلاح دنیا

… و جانورِ خطرناکِ در وجود ما؛ اوّلین خطر این است؛ یعنی اوّلین مبارزه با آن است، که نزدیک‌ترین دشمن به ما [هم] دشمن نفْس ما است؛ باید با نفْس مبارزه کنیم. بعد هم انحرافات بیرون است که حالا دیگر اوّلین کار، اصلاح منطقه‌ی نزدیک‌تر است؛ [یعنی] جامعه‌ی خودمان. بعضی میگویند شما که میخواهید دنیا را اصلاح کنید، اوّل خودتان را اصلاح کنید؛ خب بله، اوّل خودمان را باید اصلاح کنیم، اوّل جامعه‌ی خودمان را باید اصلاح کنیم. این مطالبه‌ی نبیّ مکرّم اسلام و بعثت اسلام از خود ما است که اوّل خودمان را اصلاح کنیم؛ ما که اصلاح بشویم، اگر یک نمونه‌ی اصلاح‌شده‌ی اسلام را به بشریّت نشان بدهیم، خودش جاذبه دارد و جذب میکند.

اصلاح امت، فریضه‌ای تعطیل‌ناپذیر در کنار اصلاح خود

این هر دو -یعنی اصلاح خود و اصلاح امّت- دو فریضه‌ی تعطیل‌ناپذیر است. راهکارهای آن، با ژرفنگری در وظائف دینی و بهره‌گیری از خردورزی و بصیرت، برای اهل تدبر و تأمّل دشوار نیست.

شناخت دشمن، خنثی‌سازی خدعه‌ها و پیوند مسلمانان، راه اصلاح امت

اصلاح خویش از مبارزه با هوس‌های شیطانی و کوشش برای پرهیز از گناه آغاز می‌شود و اصلاح امت از شناخت دشمن و نقشه‌های او، و مجاهدت برای بیاثرکردن ضربه‌ها و خدعه‌ها و دشمنیهای او، و آن‌گاه از پیوند دل‌ها و دست‌ها و زبان‌های آحاد مسلمان و ملت‌های اسلامی سامان می‌گیرد.

اصلاح جامعه در گرو اصلاح خود مسئولان به سبب اثرگذاری آنان

… تشکیل دولت اسلامی. قوای مقنّنه و قضایّیه و مجریّه و مسؤولان گوناگون ما باید بتوانند تا حدّ قابل قبولی خود را با این قالبها و معیارهای دینی و اخلاقىِ اسلامی تطبیق دهند. این مرحله‌ی سوم است؛ ما الان در این مرحله قرار گرفته‌ایم و باید دائم تلاش ما این باشد. اگر نماینده‌ی مجلسیم، اگر عضو دولتیم، اگر از مسؤولان قضایی هستیم، اگر روحانی هستیم، هر کجا قرار داریم، اوّلین و مهمترین وظیفه را اصلاح کار خود بدانیم؛ چون اصلاح شخص ما، صرفاً اصلاح شخص نیست؛ ما منشأ اثریم و یک کلمه حرف و یک امضاء و یک تصمیم‌گیری من و شما در جامعه تأثیر میگذارد. ما اگر خود را اصلاح کردیم، جامعه را اصلاح کرده‌ایم. دوره‌ی پیش از انقلاب گذشت که بعضی کسان فقط به خود می‌پرداختند. ما آن وقت به آنها ایراد میگرفتیم که به فکر جامعه و مردم هم باشید. گفت:

تلاش برای سالم‌سازی محیط و اجتماع پس از سالم کردن خود

… چقدر گله میکنید. گفتن در جاهایی کاربرد دارد؛ انسان باید بگوید تا ذهن طرف را روشن کند و احقاق حقّی بکند، والّا هی گفتن و هی گفتن و برف انبار کردن و در گفتنها دقّت نکردن -که کدام مطلب دقیق نیست، کامل نیست، جامع و مانع نیست- کاری از پیش نمی‌برد. این کار شماست؛ یعنی آن هنر جوانی شما این‌جا باید نشان داده شود، که به مجرّد این‌که چیز بدی را مشاهده کردید، آن دو عمل به خودی خود انجام گیرد: اوّل سالم کردن محیط خود و دوم ان‌شاءالله کوشش کردن برای سالم سازی محیط و اجتماع. به‌هرحال، شما الحمدلله قلمتان خوب است، ذوقتان هم خوب است. ان‌شاءالله که بیشتر از اینها هم پیش خواهید رفت.

آبادکردن جامعهٔ اسلامی و برچیدن ظلم و تبعیض و فاصلهٔ طبقاتی

… المَعالِمَ مِن دینِکَ» برای این است که پرچم‌های دین را به مردم نشان بدهیم. این نشانه‌های پنهان‌شدۀ دین، این اصول و ارزش‌ها و هدف‌ها و شعارهای فراموش‌شدۀ قرآن و اسلام را که در زیر غبارهای زیادی پنهان کرده‌اند، می‌خواهیم دوباره زنده کنیم، به مردم نشان بدهیم. «وَ نُظهِرَ الاِصلاحَ فی بِلادِکَ» پروردگارا، می‌خواهیم در شهرها و در سرزمین‌های تو، اصلاح کنیم. یعنی می‌خواهیم جامعۀ اسلامی را آباد کنیم. این ظلم، این اختلاف طبقاتی، این فقر شدید فقرا، این سیریِ شدید اغنیا و متمکّنین، دیگر نباشد؛ ظلم‌ها را نبیند انسان، تبعیض‌ها را نبیند، می‌خواهیم این را اصلاح بکنیم. «وَ یَأمَنَ المَظلومونَ مِن عِبادِکَ» برای این است که بندگان ستم‌کش و مظلوم تو را امنیت بدهیم، آسایش بدهیم. چراکه در آن دوران، هرکسی اندک حرکتی برخلاف میل و هوس‌رانی حکّام انجام می‌داد، مورد سخت‌ترین عقوبت‌ها قرار می‌گرفت. «وَ یُعمَلَ بِفَرائِضِکَ» [تا به …

همت امام سجاد (ع) به پاک‌کردن چهرهٔ جامعهٔ اسلامی و نیکوکردن اخلاق آن

امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام در چهرۀ جامعۀ اسلامی تفحص کرد، و کمر بست به اینکه این چهره را از این زشتی پاک کند و اخلاق آن را نیکو گرداند. (72/4/23)

لزوم فراگیر شدن صلاح در سراسر جامعه

… مُؤمِنین‌» تحقّق پیدا کند. بایستی مراقبت کنیم، به آنچه میدانیم عمل کنیم، از گناه پرهیز کنیم. ایمان امروز ما ایمان ابوذرساز نیست. البتّه خوشبختانه در جمهوری اسلامی، به صورت فردی، افراد ابوذرگونه داشته‌ایم؛ [از قبیل] همین شهدای بزرگ، نامدار و بعضی حتّی گمنام؛ اینها هستند امّا جامعه باید تغییر پیدا کند، صلاح باید سراسر جامعه را فرابگیرد.

اصلاح هنجارهای اجتماعی از راه اصلاح درون انسان‌ها با شعر

… حضور دارند در زندگى معنوى ما، در ذهن ما، در فکر ما و صدها سال توانسته‌اند بر روى ذهنیّت جوامع ما تأثیر بگذارند؛ و اینها هستند که هویّت حقیقى فرهنگ ملّى را براى ما نگه داشته‌اند و نسل‌به‌نسل و دست‌به‌دست گردانده‌اند. امروز این وظیفه‌ى مهمّ شعراى ما است. اگر این خلوت انسانها حفظ شد - که شما میتوانید در این مورد نقش ایفا کنید - آن‌وقت میتوان به اصلاح هنجارهاى اجتماعى امیدوار شد. هنجارهاى اجتماعى را میتوان از این راه حل کرد؛ یعنى انسانها وقتى از درون درست شدند، اصلاح شدند، جهت‌دار شدند، انگیزه‌دار شدند، امیدوار شدند، با نشاط شدند، میتوان امیدوار بود که نابهنجارى‌ها اصلاح بشود و هنجارهاى اجتماعى در جاى خودش، خطّ خودش قرار بگیرد. این یک مطلب است که براى شما شاعران یک فرصت بزرگى است. به اعتقاد بنده خداى متعال این هنر شعر را به شما داده است؛ اى بسا کسانى هستند که اندیشه‌هاى خوبى هم دارند، امّا این وسیله‌ى کارآمد در اختیارشان نیست، این حنجره‌ى شیوا و گرم و گیرا در اختیارشان نیست که …

اخلاقی کردن محیط و منحصر نبودن راه اصلاح جامعه به غیبت

خب، دوربین هم همین جور است. فرض کنید که اگر چنانچه انسان یک خطائی را از کسی دید، این را رفت با دوربین ثبت کرد، بعد آمد یک جائی نشان داد؛ این هم همان است دیگر، چه فرقی میکند؟ یعنی بایستی واقعاً به اینها توجه کرد. محیط را باید محیط اخلاقی کرد. ما اگر بخواهیم جامعه را اصلاح بکنیم، این اصلاح فقط به این نیست که انسان از افراد غیبت بکند. راه‌های دیگری هم وجود دارد. حالا من غیبت را عرض میکنم. فضلاً[2] از تهمت و افتراء و اینها.

آسان‌تر بودن اصلاح جامعه از اصلاح نفس پس از آغاز آن

… مذنبِ عاصی از خودم شروع کنم. دیگران هم همین جور. اول رابطه‌ی خودمان را با خدای متعال درست کنیم، اصلاح کنیم و به آنچه که خدای متعال از ما سؤال خواهد کرد، بیندیشیم: «و استعملنی بما تسألنی غدا عنه».[4] این، از جمله‌ی چیزهائی است که باید دائم در ذهن ما باشد. نمیگویم خودمان که کاملاً اصلاح شدیم، بعد به اصلاح مردم بپردازیم - که حالا ممکن است این به این آسانیها هم به دست نیاید - وقتی شروع به اصلاح خود کردیم، آن وقت اصلاح جامعه هم برای ما آسان خواهد شد. و او - اصلاح جامعه - آسانتر از اصلاح نفس است. انسان میبیند دلهای مستعد را، دلهای آماده را، حرف‌پذیر و منطق‌پذیر را در این جامعه‌ی بزرگ ایرانی خود ما؛ این جوانان ما، این مرد و زن مؤمن ما در اقصی نقاط کشور، از فرزانه‌ترین و باسوادترین و فهمیده‌ترین‌شان تا طبقات پائین در اکناف گوناگون کشور، انسان میبیند که …

نجات دیگران در شرایط کنونی با اصلاح خود مسئولان

میگفتیم به فکر غریقها هم باشید؛ فقط به فکر نجات خودتان نباشید. الان آن زمان نیست؛ حالا من و شما اگر به فکر خودمان باشیم، به طور طبیعی غریقها را نجات داده‌ایم. اگر ما خود را اصلاح کنیم، جامعه اصلاح شده است. پس تشکیل دولت اسلامی، مرحله‌ی سوم است.

طلب اصلاح در امت پیامبر (ص) و مبارزه با حرکت به سمت انحطاط

… نجات پیدا کنند. لذا ابتدا که از مدینه خارج شد، در پیام به برادرش محمّدبن‌حنفیه -و در واقع در پیام به تاریخ- چنین گفت: «انّی لم اخرج اشرا و لابطرا و لامفسدا و لاظالما»؛[5] من با تکبّر، با غرور، از روی فخرفروشی، از روی میل به قدرت و تشنه قدرت بودن قیام نکردم؛ «انّما خرجت لطلب الاصلاح فی امة جدّی»؛[6] من میبینم که اوضاع در میان امت پیامبر دگرگون شده است؛ حرکت، حرکت غلطی است؛ حرکت، حرکت به سمت انحطاط است؛ در ضد جهتی است که اسلام میخواست و پیامبر آورده بود. قیام کردم برای این‌که با اینها مبارزه کنم.

غلبهٔ صلاح در جامعه و فاصلهٔ طولانی تا صلاح مطلق

… کند؛ نقش انسان صالح این است. برادران عزیز من! آن چیزى که این انقلاب را تا امروز نگه داشته است، عبارت است از صلاح انسانها؛ همان مقدار صلاحى که ما ملّت داریم ــ مبالغه هم نمیکنیم در حقّ ملّتمان، در حقّ خودمان، همان تعداد صالح ــ با همان مایه‌ى صلاحى که دارند. البتّه امروز صلاح غلبه دارد، صلاح پرچم را به دست دارد، صلاح حاکم است؛ حرکت به سمت صلاح برنامه‌ریزى شده است؛ اینها هست، البتّه تا صلاح مطلق هم فاصله بسى طولانى است.

بی‌اثری سخن مصلحان بر کسی که زمان خود را نمی‌شناسد

… نمی‌کنند، امید هیچ خیری از آنها به سود اجتماع و دین نمی‌توان داشت. امیرالمؤمنین بهتر از همه‌کس می‌داند که آن‌که می‌خواهد پیش‌گام باشد در راهِ به‌دست‌آوردن یک وضع صحیح، یک دنیای انسانی، یک جامعۀ شایسته و لایقِ انسانِ مسلمان، او باید اول زمان خودش را بشناسد؛ که اگر زمان خودش را نشناخت، هرچه مصلحان گلو پاره کنند، حرف بزنند، داد بکشند، برای او و بر گوش او، حرف مفت و بیهوده است. می‌گوید چه می‌گویند اینها؟ چون زمان را نمی‌شناسد. کسی که نمی‌داند «وَبای اِلتور»[6] آمده در جامعه، تعجب می‌کند از اینکه می‌بیند گروه‌های پزشکی مدام دارند این‌طرف می‌روند، آن‌طرف می‌روند، خیمه می‌زنند، قرنطینه می‌کنند، هرکسی می‌آید یک چیزی در بازویش فرو می‌کنند. می‌گوید اینها چه کار می‌کنند؟ چرا می‌کنند؟ گوشی …

لزوم اصلاح جامعهٔ اسلامی پوسیده از درون به‌دست امیرالمؤمنین (ع)

پس به ظاهر، جامعۀ اسلامی خیلی مزیّن بود؛ اما در باطن پوچ بود، پوسیده بود؛ از درون خود را خورده و نابود کرده بود. لذا امیرالمؤمنین این ویرانه را باید اصلاح کند. چطوری اصلاح می‌کند ویرانه را؟ برنامۀ امیرالمؤمنین در چهار کلمه خلاصه می‌شود؛ اولِ کار، «وَ الَّذی بَعَثَهُ بِالحَقِّ» سوگند به آن‌که پیامبر را به حق و حقیقت و راستی مبعوث و برانگیخته کرد، «لَتُبَلبَلُنَّ بَلبَلَةً»، خیال کردید می‌گذاریم همین‌طور آرام بخوابید؟ …

اصلاح رعیت منوط به صلاح والیان

… «اَلنّاسُ بِاُمَرائِهِم اَشبَهُ مِنهُم بِآبائِهِم»[5] یعنی مردم به حکامشان شبیه‌ترند تا به پدرانشان. هر کاری که حکام بکنند، مردم آن را تکرار خواهند کرد. البته این امر به‌آسانی صورت نمی‌گیرد؛ بلکه طبعاً یک مکانیسم طولانی بَطیئ[6]، لکن اجتناب‌ناپذیری دارد. به این عبارتِ دیگرِ نهج‌البلاغه توجه کنید: «فَلَیسَت تَصلُحُ الرَّعِیَّةُ اِلّا بِصَلاحِ الوُلاةِ»[7] رعیت اصلاح پیدا نمی‌کند، مگر وقتی‌که وُلات اصلاح پیدا کنند. (74/11/4)

ناممکن بودن تربیت یک ملت بزرگ در چند سال کوتاه

تربیت یک جامعه و یک ملت بزرگ، در طول چند سال کوتاه که عملی نیست. بر این حادثه عظیمی که اتّفاق افتاده است، دیگران شهادت میدهند؛ خود ما هم هر وقت فکر و دقّت کنیم، خواهیم دید حرکت خیلی عظیمی شده است. علّت این هم که میبینید امریکا، صهیونیست، کمپانیهای جهانی، غارتگران بین‌المللی، قلدرهای معروف دنیا و دزدها سرگردنه عالم، به هیچ …