رفتن به محتوای اصلی

اسلامی شدن دانشگاه

نام‌های دیگر: اصلاح دانشگاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تحول محتوا، محیط و جهت دانشگاه‌ها بر پایهٔ ارزش‌های اسلامی و انقلابی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم سالگرد شهادت دکتر مفتح— ۱۳۶۴/۰۹/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۱
۱۳۶۴۱۴۰۱

فقط سال ۱۳۷۵همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ما یک وقت - چند سال پیش از این - در محیط دانشگاه عرض کردیم: «وقتی یک نفر آدم معمولی برای تحصیل به حوزه‌ی علمیه میرود، پس از چند سال ماندن در آن‌جا، هنگامی که خارج شد فردی پایبند و کاملاً وابسته به دین است؛ الّا این‌که ما خَرَجْ به علّت و جهتی باشد. طبیعت امر ایجاب میکند عین همین حالت در دانشگاهها هم باید باشد. یعنی دانشگاه ما باید به گونه‌ای تجدید بنیان شود که اگر کسی وارد آن شد و نسبت به دین، تقیّد و اهتمام و معرفتی نداشت، همه‌ی آنها را پیدا کند و وقتی از دانشگاه خارج میشود، به طور کامل وابسته به دین باشد. فرقی هم نمیکند که آن فرد، پزشک باشد، روانشناس باشد، جامعه شناس باشد و یا در رشته مهندسی و حسابداری تحصیلاتش را به پایان برده باشد. این شاکله‌ی صحیح دانشگاه در جامعه‌ی اسلامی است.
این‌که به من خبر بدهند که در دانشگاهی فرض بفرمایید یک استاد، پیراهن آستین کوتاه داشته است، یقه‌اش را گرفته‌اند که دانشگاه اسلامی است؛ چرا این طور آمده‌ای؟ این، آن چیزی نیست که من خواستم و دنبال میکنم! پرداختن به این چنین مسائل، منحرف کردن از کار اصلی و از مسیر حقیقی خود است. ما میخواهیم دانشگاه یک محیط اسلامی و با اهدافی اسلامی باشد. اهداف مسلمانانه و مؤمنانه این گونه است که باید علم در عالیترین کیفیّتش و پدیده‌های علمی در نوترین صورتش باشد. تلاش علمی باید در موفّقترین انواع خود و اخلاق دینی و ایمان اسلامی در روشنترین و مصفّاترین وضعش حضور داشته باشد - همه در کنار هم - این، آن چیزی است که ما میخواهیم. آن وقت اگر بخواهیم به این هدفها برسیم، طبعاً شیوه‌هایی لازم است.
امروز کشور به دانشگاهی که حقیقتا اسلامی باشد نیازمند است در دانشگاه اسلامی، علم با دین، و تلاشگری با اخلاق، و تضارب افکار با سعه ی صدر، و تنوع رشته ها با وحدت هدف، و کار سیاسی با سلامت نفس، تعمق و ژرف نگری با سرعت عمل و خلاصه دنیا با آخرت همراه است.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

همراهی علم با دین و اخلاق و دنیا با آخرت در دانشگاه اسلامی

امروز کشور به دانشگاهی که حقیقتا اسلامی باشد نیازمند است در دانشگاه اسلامی، علم با دین، و تلاشگری با اخلاق، و تضارب افکار با سعه ی صدر، و تنوع رشته ها با وحدت هدف، و کار سیاسی با سلامت نفس، تعمق و ژرف نگری با سرعت عمل و خلاصه دنیا با آخرت همراه است.

معنای دانشگاه اسلامی: علم در عالی‌ترین کیفیت در کنار اخلاق و ایمان

… بدهند که در دانشگاهی فرض بفرمایید یک استاد، پیراهن آستین کوتاه داشته است، یقه‌اش را گرفته‌اند که دانشگاه اسلامی است؛ چرا این طور آمده‌ای؟ این، آن چیزی نیست که من خواستم و دنبال میکنم! پرداختن به این چنین مسائل، منحرف کردن از کار اصلی و از مسیر حقیقی خود است. ما میخواهیم دانشگاه یک محیط اسلامی و با اهدافی اسلامی باشد. اهداف مسلمانانه و مؤمنانه این گونه است که باید علم در عالیترین کیفیّتش و پدیده‌های علمی در نوترین صورتش باشد. تلاش علمی باید در موفّقترین انواع خود و اخلاق دینی و ایمان اسلامی در روشنترین و مصفّاترین وضعش حضور داشته باشد - همه در کنار هم - این، آن چیزی است که ما میخواهیم. آن وقت اگر بخواهیم به این هدفها برسیم، طبعاً شیوه‌هایی لازم است.

آبادانی کشور و آبروی نظام و پیشرفت علم و اخلاق با دانشگاه اسلامی

چنین دانشگاهی است که کشور را آباد می کند و به نظام اسلامی آبرو می بخشد و به پیشرفت توأم علم و اخلاق در جهان کمک می کند.

ضرورت تلاش همهٔ ارکان دانشگاه برای اسلامی شدن آن

اگر اسلامی شدن دانشگاه را با این دید در نظر آورید خواهید دید که برای این کار، تلاش استاد و شاگرد و مدیر و دانشجو و درس و برنامه و کتاب، همه و همه ضرور و دخیل است. و البته نقش مجتمعات دانشجویی اسلامی و بویژه دفاتر نمایندگی در آن ممتاز و برجسته است.

مسئله‌ای چندبعدی و عمیق که آیندهٔ کشور و انقلاب به آن وابسته است

مسأله‌ی اسلامی کردن که ما گفتیم یک مسأله‌ی ذوالابعاد و خیلی عمیق است. همان‌طور که حضرت آقای جنّتی بیان کردند و جناب آقای صدر - در این نوشته‌ی متین و پر مغز خودشان - خواندند، این کاری است که آینده‌ی این کشور و انقلاب به آن وابسته است. نه این‌که از اوّل انقلاب دنبال این کار نبوده‌اند؛ چرا. اصلاً از اوّل انقلاب، دانشجویان دلسوز و دردمند و انقلابی و مؤمن، اوّلین کسانی بودند که به این مسأله توجّه کردند و به ما مراجعه میکردند و از ما ملتمسانه و مصرّانه میخواستند که در این زمینه اقدامی شود؛ تا …

پیشرفت ناکافی ناشی از اختلال در اجراست؛ این نیت انقلاب از آغاز بوده

ما اگر امروز احساس میکنیم که دانشگاهها در آن جهت مورد نظر، پیشرفت محسوس و متوقّع را نکرده‌اند، باید بدانیم در کاری که انجام گرفته، اختلالاتی بوده، نه این‌که نیّت این کار نبوده است و حالا ما این نیّت را ابداع کرده‌ایم! نخیر. این نیّت، نیّت انقلاب است؛ نیّت همه است. ما هم که امروز این حرف را میزنیم، از اوّلِ انقلاب از جمله کسانی بودیم که به تبع امام رضوان‌اللَّه تعالی علیه و به تبع مسائل انقلاب، دنبال این قضیه بودیم. چون من احساس میکنم که امروز به یک کار جدّی احتیاج دارد، این مسأله را به صورت مستقلی مطرح کردم و دنبال میکنم.

کار اساسی وزیر آموزش عالی در گرو اسلامی کردن دانشگاه‌ها

من به وزیر محترم هم - که خود ایشان مسلمان علاقه‌مندی است و واقعاً هم مایل است که این کار به بهترین وجهی انجام گیرد - گفتم شما اگر بخواهی کار اساسی و عمیقی در آموزش عالی کرده باشی، باید این کار را بکنی والاّ اداره‌ی امور دانشگاهها و آموزش عالی که کار معمولی و رایجی است و هر وزیری می‌آید و انجام میدهد؛ اگر وزیری بخواهد آن کار اساسی را انجام دهد،باید این کار را انجام دهد. ایشان هم با همه‌ی وجود - من احساس کردم - استقبال کردند. لیکن من این را عرض کنم که شأن دفتر نمایندگی و مسؤولین دفاتر نمایندگی در دانشگاهها در این قضیه، شأن بسیار بالا و والایی است.

لزوم طرح‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت با هم، با کارهای عمیق و اساسی

… سروکار چندانی نداشته باشد - ولو در متن حوزه هم حضور داشته باشد - معلوم نیست خیلی بتواند این کار را به بهترین وجهش انجام دهد و برای این قضیه بهترین و نزدیکترین و مطمئنترین راه را انتخاب کند. اما شما که آن‌جا هستید، میتوانید در این کار نقش داشته باشید. من عرض میکنم که برای اسلامی کردن دانشگاهها، باید طرحهای کوتاه مدّت و بلند مدّت، با هم دیده شود. یعنی ما نه از آن کسانی هستیم که بگوییم میخواهیم سیسال دیگر این کار بشود و به کوتاه مدّت اعتنایی نکنیم؛ نه از آن کسانی که به کارهای کوتاه مدّت دل خوش کنیم - که هر چه کوتاه مدّت است، قهراً عمق و ماندگاری آن هم کمتر است - و از بلند مدّت غافل شویم. نه؛ هر دو را در کنار هم میخواهیم. هم کوتاه مدّت، هم بلند مدت؛ اما کارهای عمیق، واقعی و اساسی.

خلاصه کردن آن در یکی دو کار سطحی و کوچک، ظلم به این هدف

چنانچه کسی بیاید و همه‌ی آنچه را که ما گفتیم، در یک یا دو کار سطحی و کوچک خلاصه کند - در عمل یا در گفتار - به این هدف و این شعار بزرگ و حرکت عظیم، ظلم کرده است!

توان انجام آن، ملاک حضور در مدیریت‌های فرهنگی و دانشگاهی

اجمالاً بگویم که من ان‌شاءاللَّه دنبال این کار خواهم بود و بعد از این برای حضور در مدیریّتهای فرهنگی و دانشگاهی باید اینها ملاک و معیار باشد که بتوانند این کار را به بهترین وجهی انجام دهند؛ چون وقتی که کار اسلامی انجام گیرد، کار علمی هم در داخل و در چارچوب آن حضور دارد - کار علمی قوی، چون کار علمی ضعیف که اسلامی نیست - این علم باید بتواند امروز و فردای کشور را تأمین کند - با علم ضعیف که نمیشود - باید بهترین علومی که یک کشور و یک ملت را به …

لزوم کارهای اساسی دربارهٔ مسئولان، استادان و مواد درسی

در زمینه‌ی مسؤولان، اساتید، مواد درسی، بخصوص علوم انسانی - که اشاره شد - باید کارهای اساسی انجام گیرد که تفصیل این کارها موکول است به همین جلساتی که اشاره شد و کمیته‌های تخصّصی و هیئات بررسی و پژوهشی - برای این کارها - که باید دنبال کنند. آن‌که ما میخواهیم این مجموعه است.