ایجاد فاصله میان جوانان و دین و بدبین کردن جوانان و روحانیان به یکدیگر برای از میان بردن وحدت
مرقوم مورخ 23 شهر رمضان المبارک واصل گردید و از مضمونش مطلع شدم. جای تقدیر و تشکر است که طبقه جوان تحصیلکرده توجه به این مسائل دارند و درصدد چاره هستند. مع الاسف تا کنون دست خیانت استعمار، به وسایل مختلفه، فاصله عمیق بین طبقه جوان و مسائل ارجمند دین و قواعد سودمند اسلام ایجاد نموده، طبقه جوان را به روحانیین و اینها را به آنها بد معرفی نموده و در نتیجه وحدت فکری و عملی از بین رفته و راه را برای مقاصد شوم اجانب باز نموده است. و تاسف بیشتر آنکه همین دستگاههای مرموز نگذاشتهاند طبقه تحصیلکرده به احکام مقدسه اسلام- بخصوص قوانین تشکیلاتی و اجتماعی و اقتصادی آن- توجه کنند، و با تبلیغات گوناگون وانمود نمودهاند که اسلام جز احکام عبادی مطلبی ندارد؛ در صورتی که قواعد سیاسی و اجتماعی آن …
اسارت ملتهای مسلمان پرجمعیت و پرذخیره در فقر و عقبماندگی و دولتهای دستنشاندهٔ آن
این جانب روزهای آخر عمر را میگذرانم، و مع الاسف نتوانستم خدمتی به اسلام عزیز و مسلمین بنمایم؛ ملتهایی که با جمعیت بسیار انبوه و اراضی بسیار وسیع و ذخایر بسیار گرانبها و سوابق بسیار درخشان و فرهنگ و قوانین آسمانی در تحت اسارت استعمار با گرسنگی و برهنگی و فقر و فلاکت و عقبماندگی دست به گریبان و در انتظار مرگ نشستهاند، [و] دولتها که به دست استعمار تشکیل میشوند، جز در خدمت آنها نمیتوانند باشند. اختلافات موجوده در بین سران دوَل اسلامی- که میراث ملوک الطوایفی و عصر توحش است و با دست اجانب برای عقب نگاه داشتن ملتها ایجاد شده است- مجال تفکر در مصالح را از آنها سلب نموده است. روح یاس و ناامیدی که به دست استعمار در ملتها حتی در رهبران اسلامی دمیده شده است …