رفتن به محتوای اصلی
بازگشت به نمایهٔ «استدلال»

مقایسهٔ دیدگاه رهبران دربارهٔ «استدلال»

برجسته‌ترین پاراگراف‌های هر رهبر دربارهٔ این نمایه، هر کدام از یک متن.

تهیه‌شده با هوش مصنوعیدلیل‌آوری عقلی و بیان مستدل در دعوت و معارف دین.

امام خمینی

ناچیز بودن اثر برهان اگر به قلب نرسد

و ثانیاً باید بدانی که ایمان به وحدت اله و وحدت معبود و وحدت موثر، آن چنان که باید و شاید به قلبت نرسیده، کوشش کن کلمه توحید را- که بزرگترین کلمه است و والاترین جمله است- از عقلت به قلبت برسانی؛ که حظّ عقل همان اعتقاد جازم برهانی است و این حاصل برهان اگر با مجاهدت و تلقینْ به قلب نرسد، فایده و اثرش ناچیز است. چه بسا بعض از همین اصحاب برهان عقلی و استدلال فلسفی بیشتر از دیگران در دام ابلیس و نفس خبیث می‌باشند. پای استدلالیان چوبین بود.[8] و آن گاه این قدم برهانی و عقلی تبدیل به قدم روحانی و ایمانی می‌شود که از افق عقل به مقام قلب برسد و قلب‌ باور کند آنچه را استدلال اثبات عقلی کرده است.

امام شهید سید علی خامنه‌ای

اعتماد مفید به استدلال عقلی در نظر یگانه‌اش دربارهٔ «الالم للمصلحة دون العوض»

اعتماد بر استدلال عقلی در مکتب مستقل شیخ مفید تا بدان حد است که در بحث، «الالم للمصلحة دون العوض» پس از آن‌که نظر یگانه‌ی خود را که در آن با هیچیک از عدلیّه و مرجئه شریک نیست، بیان میکند با اعتماد به نفس کم‌نظیری میگوید: «وقد جمعت فیه بین اصول یختص بیجمعها دون من وافقنی فی العدل و الا رجاء، بما کشف لی فی النظر عن صحته، و لم یوحشنی من خالف فیه، اذبالحجةلی اتم انس ولا وحشة من حق و الحمدلله»[33] با توجه به این‌که در بحث الم و بحث‌های متفرع بر لطف، عموماً به ادله‌ی عقلی - و نه سمعی - استناد کرده، بنابراین منظورش از حجت در عبارت یاد شده همان استدلال عقلی است.

لزوم ارائهٔ دلیل از سوی هر صاحب دعوت از جمله پیامبران

… اگر مدعی بینه آورد حرف این قبول است و اگر مدعی نتوانست بینه بیاورد به او میگویند آقا شما قسم بخور، اگر قسم خورد طلب از بین‌رفته و به حرف مدعی کسی اعتنا نمیکند. پس این یک قاعده کلی و مربوط به دستگاه قضا است و هیچ ربطی به بحث اعتقادات و معارف اسلامی ندارد. البته این حرف درست است که آن کسی که دعوی را مطرح میکند مثل پیغمبر و مثل هر صاحب دعوتی باید استدلال بیاورد و بدون استدلال از هیچکس انتظار نمیرود هر چیزی را قبول کند. پیغمبران هم که آمدند واضح‌ترین و صحیح‌ترین حرف دنیا را گفتند دلیل پای حرفشان آوردند. ما که نمیگوئیم کسی بدون دلیل قبول کند، ما گفتیم کسی حق انکار ندارد، گرچه فکر نمیکنم با این تعبیر هم گفته باشم حق انکار ندارد، به این معنا که یک حکم حقوقی صادر کرده باشیم، بلکه به این معنا که آنوقتی که بینه پیغمبر آشکار شده و حقانیت او بیان شده اینجا عقل حکم …

جنگیدن بر پایهٔ بیّنه و پذیرش حق از سوی اهل حجت

… نویسندگانی پیدا شدند، به‌خصوص در این اواخر، مثل عباس عقّادِ مصری و بعضی‌های دیگر، گفتند که امیرالمؤمنین خلاف سیاست رفتار کرد؛ لکن همان‌ها هم تأکید می‌کنند که علی چون حق بود، از سیاست صرفِ‌نظر کرد. البته به نظر ما خلاف سیاست هم نبود؛ سیاستِ درست هم همین بود. این استدلال و بیّنۀ امیرالمؤمنین در جنگ است. واقعاً عَلَی‌بَیِّنَةٍ جنگیدن یعنی این. لذا در آن روز، همۀ کسانی که پای استدلال می‌نشستند و حاضر بودند حرف را بشنوند، قبول می‌کردند که حق با امیرالمؤمنین است، مگر غوغاچی‌ها و طالبان دنیا که آنها هم ته دلشان البته قبول داشتند؛ مگر مردم کاملاً دور و بُرّانی از حقایق، مثل مردم شام...بله آنها فریب می‌خوردند، و فریب هم خوردند، معاویه توانست آنها را قانع کند. اما مردم معمولی، آن‌کسانی‌که اهل حجت بودند، اینها نه.

رد دیدگاه نادانانی که استدلال و فلسفه‌خواهی در دین را نفی می‌کنند

… نمی‌شناسد یا عقل ندارد، واِلّ کسی که دارای عقل است، کسی که عقل را آزموده و تجربه کرده است و دین را هم می‌شناسد، خوب می‌داند که دین هیچ منافاتی با دانش بشر و با عقل بشر نمی‌تواند داشته باشد اصلاً؛ و ندارد. آنچه که دین بگوید، عقل‌های صحیح می‌فهمند و می‌پسندند. آن مردم نادانی که به نام دفاع از دین، گاهی می‌گویند آقا، نباید وجه دین را بخواهی، نباید در دین استدلال طلب بکنی، نباید فلسفه در باب دین بخواهی، خیال می‌کنند که این حرف ـ فلسفه خواستن، فلسفه گفتن ـ از قدرِ دین می‌کاهد؛ باید بدانند که این‌جور نیست؛ این‌جور نیست. دینِ صحیح وقتی درمقابل عقلِ کامل عرضه بشود، هیچ با همدیگر منافات و تعارضی ندارند. امروز عقل‌های بزرگ انسانیت، توحید دین را، نبوت دین را، نماز دین را، روزۀ دین را، زکات دین را، احکام فرعی دین را می‌فهمند.
همهٔ شاهدهای امام شهید سید علی خامنه‌ای