رفتن به محتوای اصلی

آزادی

نام‌های دیگر: آزادی فردی، آزادی منطقی، آزادی اعطایی، آزادی‌های مشروع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مفهوم آزادی، حدود آن در اسلام و تفاوتش با برداشت‌های دیگر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع اقشار مختلف مردم (15 خرداد، عملکرد دولت و رسالت علما)— ۱۳۴۳/۰۱/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۳۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در این زمان [اگر] ما بخواهیم سعید باشیم، بخواهیم به سعادت برسیم، باید عمل بکنیم. همه با همه دوست و رفیق؛ سرباز با درجه دار، درجه دار با افسر، افسر با ارشد رفیق باشند لکن اطاعت بکنند. اطاعت مسئله‌ای است، رفاقت مسئله‌ای دیگر. بالایی‌ها پایینی [ها] را به چشم رحمت نگاه کنند؛ پایینی‌ها از بالایی‌ها اطاعت بکنند. اگر بخواهند یک مملکتی محفوظ بماند، باید ارتش روی دیسیپلینی که دارد محفوظ بماند. روی آن نظمی که دارد، روی آن نظم رفتار کند. اگر بخواهد به هم بریزد و هر که [بگوید] «حالا من آزاد شده‌ام، نخیر زیر بار کسی نمی‌روم»! نه، این خلاف آن آزادی است که خدا می‌خواهد. آزادی در حدود ضوابط است. «من آزادم حالا، من آزادم سیلی بزنم به ایشان»؛ نه، آزاد نیستم. «من آزادم اطاعت از- مثلًا- فرماندارم نکنم»؛ نه، این آزادی نیست. در حدود قواعد و قوانین آزادی هست. یعنی شما دیگر از کسی الآن اینجا که نشسته‌اید نمی‌ترسید. اگر قبل از این بود، شما خوف این را داشته‌اید که از اینجا پایتان ... جمع نمی‌توانستید بشوید. حالا اگر هم آمده بودید، خوف این را داشتید که از اینجا وقتی بروید بیرون، این ساواکی‌ها بیرون نباشند شما را بگیرند و ببرند! و بودند و می‌گرفتند و می‌بردند. این به این معنا- الحمد للَّه- ما الآن آزادیم. لکن معنای آزادی این نیست که من هر کاری دلم بخواهد بکنم. من این را باز هم گفته‌ام که خدای تبارک و تعالی ما را به این آزادی امتحان می‌کند. به این نعمتی که به ما داده است- که از همه نعمتها بالاتر است- الآن ما را امتحان می‌کند که ببیند با این آزادی ما چه می‌کنیم؛ با آزادی رفتاری می‌کنیم خداپسند یا سوء استفاده از آزادی می‌کنیم؟ اگر سوء استفاده از آزادی کردیم، از امتحان درست درنیامدیم و اگر استفاده صحیح کردیم از آزادی، مَرْضِیِ خداست؛ و ان شاء الله خداوند نعمتش را حفظ می‌کند به ما.
مردم ایران! بیدار باشید، مسلمین! بیدار باشید، اگر خدای نخواسته خللی واقع بشود در این صف فشرده مسلمین، در این صف فشرده ملت ایران، خطر در پیش است. تفرقه افکنها را از بین خودتان بیرون کنید. ما نخواهیم گذاشت که این تفرقه افکنها رشد کنند، آنها را در نطفه خفه می‌کنیم. آزادی غیر از توطئه است. آزادی، آزادی بیان است؛ هر چه می‌خواهند بگویند، توطئه نکنند، آدمکشی نکنند. این آدمکشها و توطئه گرها را دفن خواهیم کرد.
مطبوعات در عین حال که یک موسسه محترم و بسیار موثرند، لکن باید روی موازین مطبوعاتی و خدمت به ملت رفتار کنند. آزادی قلم و آزادی بیان معنایش این نیست که کسی بر ضد مصلحت کشور قلمش آزاد است که بنویسد، بر خلاف انقلابی که مردم پایش خون داده‌اند بنویسد. همچو آزادی صحیح نیست. قلم آزاد است که مسائل را بنویسد؛ لکن نه اینکه توطئه بر ضد انقلاب بکند. بیان آزاد است که مطالبی اگر دارد بنویسد؛ آن هم مطالبی که به او داده می‌شود. از همه اشخاص بنویسد، بدون توطئه. وقتی ما دیدیم که در یک روزنامه‌ای از یک اشخاصی مطالب نوشته می‌شود که اینها عمال اجانب هستند و می‌خواهند مملکت ما را باز به خرابی بکشند و از آن طرف مقالاتی و مطالبی که راجع به مسائل نهضت است، راجع به مسائل اسلام است، یا تحریف می‌شود یا نوشته نمی‌شود. این طور مطبوعات را ما نمی‌توانیم برایش احترام قائل بشویم. برای مطبوعاتی ما احترام قائل هستیم که بفهمد آزادی بیان و آزادی قلم یعنی چه. گفته می‌شود که مردم آزادند، یعنی آزاد است انسان که بزند سر مردم را بشکند؟! آزاد است که قانون‌شکنی بکند؟ آزاد است که بر خلاف مسیر ملت عمل بکند؟ آزاد است که توطئه بکند بر ضد ملت؟ اینها آزادی نیست. در حدود قوانین، در حدود کارهای عقلایی، آزاد است. و ما در بعضیمطبوعات- حالا من اسم مطبوعات را نمی‌برم- لکن در بعض‌ مطبوعات می‌بینیم که اینها از آزادی سوء استفاده می‌کنند؛ به گمان اینکه یا به خیال اینکه آزادی است می‌خواهند از مردم آزادی را سلب کنند. این مردم با این زحمتی که در این سالهای طولانی کشیده‌اند و با این خونهایی که در این دو سال اخیر داده‌اند می‌خواهند آزاد باشند. بعضی مطبوعات می‌خواهند از اینها سلب آزادی بکنند؛ به اسم «آزادی قلم» بر خلاف مسیر ملت عمل بکنند. دست اشخاصی که می‌خواهند اختناق در ملت ایجاد کنند، می‌خواهند چپاولگری کنند، بعضی مطبوعات دست آنها را دارند باز می‌کنند؛ و این معنی، آزادی نیست؛ این معنی، خیانت است. اینکه داده می‌شود به ملت، آزادی است؛ نه خیانت. آزادی قلم است؛ نه خیانت قلم. آزادی بیان است؛ نه بیان خائنانه.

شاهدها (۱۳۵ پاراگراف)

تحقق آزادی در پیروی از قرآن و پیامبر اکرم (ص)

استقلال و آزادی در پیروی از قرآن کریم و رسول اکرم است. ما همه پیرو قرآن و رسول اکرم هستیم و همه با هم برادر، همه با هم یک جهت، یک وجهه، یک دین، یک قرآن داریم؛ و من امیدوارم که تفرقه‌انگیزیها را شماها با قدرت خودتان و قوه الهی قطع کنید؛ نگذارید رخنه کنند در صفوف فشرده ما. من خدمتگزار همه اقشار ملت و خدمتگزار شماها …

آزادی مردم و نبود ترس از دولت‌های اسلامی غیرجبار

ارتش ما، آنهایی که پاک بودند، آلوده نشده بودند به چیزهایی که- کثافاتی که- طاغوت داشت، به سوی ملت برگشتند و با ملت شدند. الآن ارتش ما، ژاندارمری ما- همه اینها- قوای انتظامی ما، شهربانی ما، در خدمت اسلام است؛ و آنچه مربوط به طاغوت بود دفن شد و دفن می‌شود. امروز شما آزادید و هیچ خوف از ستمکاران ندارید و خوف از دولتها ندارید؛ چون دولتها اسلامی است و خیانت نمی‌کنند و جباریت نمی‌کنند.

هشدار به مدعیان دموکراسی دربارهٔ از دست رفتن آزادی ملت

من به همه اقشار ملت سفارش می‌کنم که به خود آیند و توجه کنند که ناآگاه اسباب دست دیگران نشوند. آنهایی که دم از «حقوق بشر» می‌زنند کاری نکنند که حقوق ما از بین برود؛ آنهایی که دم از «دمکراتیک» می‌زنند کاری نکنند که آزادی ما از دست برود؛ و نمی‌توانند بکنند. من به آنها اخطار می‌کنم که سر جای خودتان بنشینید! نکنید کاری که برای ما تکلیف الهی پیدا بشود.

شکسته‌شدن حبس ایران و بازگشت آزادی و استقلال به مردم

… و بسیاری از آنها در تبعید و حبس به سر برده‌اند. مردم تهران، این محلاتی که «زاغه‌نشین» گفته می‌شود یا «چادرنشین»، شاید از محلهای شما محرومتر باشند. اینها در خانه‌های گلی یا زیر چادر، هر یک با چندین عائله به سر می‌برند؛ مثل یک سوراخی که جانورها در آنجا باشند! ایران یک حبسی بود از برای همه اهالی محترمش، و بحمد الله این حبس شکسته شد و آزادی به شما برگشت و استقلال پیدا کردید.

آزاد کردن زن و مرد به‌دست اسلام در برابر اختناق دوران گذشته

… به بعد باز احتیاج به شما داریم؛ احتیاج برای مجلس موسسان که رای بدهید به اشخاصی که اسلامی هستند، متعهد هستند، چپی و راستی نیستند؛ برای ایران می‌خواهند زحمت بکشند. و بعد هم برای مجلس شورا، که در این وقت همه آزادانه رای می‌دهید، و مرد و زنْ آزاد رای می‌دهند. مثل زمان سابق نیست که فقط کلمه «آزادمردان و آزادزنان»[1]! بود و همه در اختناق به سر می‌بردند. اسلام شما را آزاد کرده است؛ اسلام مرد و زن را آزاد فرموده است و همه آزادانه باید رای بدهید. منتها اشخاصی را انتخاب کنید که برای اسلام، برای کشور منتج باشند، نافع باشند؛ خائن نباشند. خداوند شماها را ان شاء الله عزت و سعادت، هم در دنیا و هم در آخرت عنایت فرماید. سلام و درود بر شما شیرزنانی که در صف اول مجاهده بودید! خداوند شماها را حفظ کند.

آزادی همهٔ اقشار در رأی دادن و تعیین سرنوشت

رای من «جمهوری اسلامی» است و من تقاضا دارم کمک کنید به اسلام، کمک کنید به کشور خودتان، کمک کنید به ملت خودتان، و به جمهوری اسلامی رای بدهید. آزادید لکن با آزادی، سرنوشت خودتان را تعیین کنید. همه قشرها باید رای بدهند و شرکت کنند، و همه قشرها آزادند در رای دادن. تمام قشرها به حقوق خودشان خواهند رسید. برادرهای سنی ما مثل ما هستند، با ما هیچ فرقی ندارند در حقوق؛ حقوق همه آنها داده خواهد شد. شرکت کنند آنها هم در آنچه سرنوشت آنها را تعیین می‌کند. به حرف اشخاصی که بین آنها می‌خواهند تفرقه بیندازند، می‌خواهند به اسم سنی و …

آزادی رأی‌دهندگان در گفتن آری یا نه یا نوشتن هر نظر

… نیست؛ «نه» معنایش این است که جمهوری اسلامی را نمی‌خواهید. بعد می‌شود که شما رژیم سلطنتی خواستید و «نه» گفتید؛ می‌شود که جمهوری مطلق خواستید و «نه» گفتید؛ و می‌شود که جمهوری دمکراتیک خواستید و «نه» گفتید. «نه» معنایش رژیم سلطنتی نیست که از آن فرار کنید. در هر صورت شما مختارید که «آری» بگویید یا «نه» بگویید، یا هر چه دلتان می‌خواهد در ورقه بنویسید؛ کسی جلوی شما را نمی‌گیرد.

نعمت آزادی و استقلال و لزوم حفظ آن

برادرهای من! برادرهای من! توجه داشته باشید؛ این نعمتی که خدا به شما داده حفظش کنید. یک نعمتی به شما داده، آن نعمت آزادی، نعمت استقلال؛ این نعمت را حفظ کنید. و آن به این است که: همه با هم دوست و رفیق، و همه با هم بین خودتان رحیم، و بر دیگران شدید. آنهایی که می‌خواهند چپاولتان کنند، مشت تو [ی‌] دهنشان می‌زنید؛ آنهایی که با شما رفیقند، دست برادری می‌دهید، صورت هم را می‌بوسید.

خواست رهایی ملت ایران از همهٔ قیدوبندهای گذشته

- ما امیدواریم همان طوری که ملتهای عرب با ما موافق‌اند، دولتهای عرب هم با ما موافق باشند. و دولتهای عرب اگر به مسائل ایران توجه کنند که چه بوده و ما چه می‌خواهیم، ما آزادی از همه قید و بندهایی که تا حالا گرفتارش بودیم می‌خواهیم.

سوءاستفاده از آزادی و محدود شدن آن با تشکیل مجلس

… بدهد و شما هم مُلْزَم باشید. بله، لیست بدهد که هدایت کند ملت را به اینکه اینها افراد خوبی هستند، اما الزام کند ملت را که اینها را تعیین کنید یا اصلًا به ملت کاری نداشته باشد خودش تعیین کند و ببرد مجلس، چنانچه خیلی وقتها این طور بود، اینها دیگر پیش نمی‌آید. ان شاء الله وقتی که یک مجلس ملی- اسلامی به همت همه ملت تهیه شد، این مسائل که حالا یک قدری هرج و مرج است و یک قدری از این آزادی سوء استفاده می‌کنند؛ اینها محدود خواهد شد، و مجلس اصلاح خواهد کرد اینها را، الآن شما بخواهید که در این مسائل وارد بشوید، من چون می‌بینم که حالا که صحبت قانون اساسی است هی طرحهای زیاد می‌آید که بسیاریش انقلاب‌آمیز است و بسیاریش شلوغ و بر هم است؛ مخالفْ ایجاد کردن است. در همین چند روزی که صحبت قانون اساسی است، زیادترین هجوم به اینجا می‌شود. مشکلات را می‌گویند، من هم قبول دارم مشکلات هست. از اطراف می‌آیند و مشکلات خودشان را می‌گویند و من هم به همه آنها این سفارشی را که به شما حالا عرض می‌کنیم به …

نخواستن آزادی ناسازگار با اسلام در رژیم‌های آزادمنش

… بخواهیم بشویم، که ما رژیم محمد رضا را کنار بگذاریم، یک رژیمی مثل رژیم فرانسه که کاری به اسلام ندارد؛ اگر این طور باشد، این همه خون ریختن ملت ما برای این نبوده است که حالا یک مملکتی باشد؛ مملکت اسلامی نباشد؛ و لو رژیم سلطنتی هم نباشد. یک رژیم غیر اسلامی. خیر. بسیارند رژیم آزادمنشانه، رژیمی که استقلال هم دارد، آزادی هم می‌دهد، اما یک آزادی می‌دهد که بر وفق اسلام نیست؛ احکام احکام اسلام نیست؛ رژیم رژیم اسلام نیست. عدالت اسلامی به آن طوری که در اسلام است نیست. ما همچو چیزی را نمی‌خواستیم و نمی‌خواهیم.

آزاد بودن مردم در مقایسه با دوران گذشته

پس- بنا بر این- کارگر، کارمند، کشاورز- عرض می‌کنم- بیکار، همه اینها چیزهایی بوده که سابق همان جور بوده. بدتر بوده! حالا لا اقل آزاد هستید؛ آن وقت این هم نبود .... آنها هم باید یک قدر صبر کنند، ببینند که باید چه بکنند. آنها خیال نکنند که حالا که ما بیکار هستیم پس یا الله بدهید! من که این کار را نکرده‌ام که بدهم. کار سابق، سابقی کرده؛ آنها شما را محروم کرده‌اند ما حالا آمدیم این محرومها را از محرومیت بیرون کنیم. اما …

خواست آزادی برای کشور

حالا می‌خواهید چه بشود؟ شما یک همچو رفراندمی که همه مردم با آزادی- یک کسی نبود که به آنها فشار بیاورد که آقا باید بروی یا نباید بروی، همه با آزادی، همه طوایف با آزادی، خودشان رفتند سر صندوقها و رای دادند؛ ما بهتر از این چه می‌خواهیم؟ ما می‌خواهیم یک مملکت، آزادی باشد. البته اینها همه چیز ما را برده‌اند. اینها آنچه که برای ما گذاشتند قرضهای زیادی است که از بانکها گرفتند و فرار کردند، میلیاردها قرض کردند و فرار کردند؛ علاوه بر بردن جواهرات و بردن همه چیز ما. قبلًا هم پولها را فرستادند توی بانکهای سوئیس و سایر جاها و امریکا و …

وجود آزادی و نبود اختناق پس از انقلاب

… بشود اینها دیگر نقش ندارند در ملتهای اسلام. اینها از این می‌ترسند و می‌خواهند نگذارند این معنا بشود. و الّا اگر این افرادی که الآن در ایران هستند و شلوغ می‌کنند و نمی‌گذارند آرامش پیدا بشود، اگر برای خلق و برای مردم فداکاری می‌خواهند بکنند، بیایند کمک کنند. اگر اینها آزادی می‌خواهند که ما آزادی داریم می‌دهیم؛ دیگر الآن اختناقی در کار نیست، همه دارند حرفهایشان را می‌زنند. اگر اینها رفاه خلق را می‌خواهند باید مهلت بدهند و بیایند کمک کنیم و با هم- همه با هم- کمک کنیم و رفاه خلق را درست کنیم. اگر اینها شلوغی می‌خواهند- چنانچه می‌خواهند- برای این نیست که برای ملت باشد؛ برای ملت که شلوغی حالا فایده ندارد، جز خونریزی که فایده ندارد. …

وجود همهٔ آزادی‌ها در جمهوری اسلامی

در جمهوریت اسلام تمام آزادیها هست. اسلام برای نجات بشر آمده است؛ چنانکه حضرت مسیح برای نجات بشر آمده بود، و سایر انبیا برای نجات بشر آمده بودند. اسلام علاوه بر اینکه بشر را در روحیات غنی می‌کند، در مادیات [هم‌] غنی می‌کند. اسلام دین سیاست است قبل از اینکه دین معنویات باشد. اسلام همان طوری که …