رفتن به محتوای اصلی

آزادی

نام‌های دیگر: آزادی فردی، آزادی منطقی، آزادی اعطایی، آزادی‌های مشروع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مفهوم آزادی، حدود آن در اسلام و تفاوتش با برداشت‌های دیگر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع اقشار مختلف مردم (15 خرداد، عملکرد دولت و رسالت علما)— ۱۳۴۳/۰۱/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۳۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در این زمان [اگر] ما بخواهیم سعید باشیم، بخواهیم به سعادت برسیم، باید عمل بکنیم. همه با همه دوست و رفیق؛ سرباز با درجه دار، درجه دار با افسر، افسر با ارشد رفیق باشند لکن اطاعت بکنند. اطاعت مسئله‌ای است، رفاقت مسئله‌ای دیگر. بالایی‌ها پایینی [ها] را به چشم رحمت نگاه کنند؛ پایینی‌ها از بالایی‌ها اطاعت بکنند. اگر بخواهند یک مملکتی محفوظ بماند، باید ارتش روی دیسیپلینی که دارد محفوظ بماند. روی آن نظمی که دارد، روی آن نظم رفتار کند. اگر بخواهد به هم بریزد و هر که [بگوید] «حالا من آزاد شده‌ام، نخیر زیر بار کسی نمی‌روم»! نه، این خلاف آن آزادی است که خدا می‌خواهد. آزادی در حدود ضوابط است. «من آزادم حالا، من آزادم سیلی بزنم به ایشان»؛ نه، آزاد نیستم. «من آزادم اطاعت از- مثلًا- فرماندارم نکنم»؛ نه، این آزادی نیست. در حدود قواعد و قوانین آزادی هست. یعنی شما دیگر از کسی الآن اینجا که نشسته‌اید نمی‌ترسید. اگر قبل از این بود، شما خوف این را داشته‌اید که از اینجا پایتان ... جمع نمی‌توانستید بشوید. حالا اگر هم آمده بودید، خوف این را داشتید که از اینجا وقتی بروید بیرون، این ساواکی‌ها بیرون نباشند شما را بگیرند و ببرند! و بودند و می‌گرفتند و می‌بردند. این به این معنا- الحمد للَّه- ما الآن آزادیم. لکن معنای آزادی این نیست که من هر کاری دلم بخواهد بکنم. من این را باز هم گفته‌ام که خدای تبارک و تعالی ما را به این آزادی امتحان می‌کند. به این نعمتی که به ما داده است- که از همه نعمتها بالاتر است- الآن ما را امتحان می‌کند که ببیند با این آزادی ما چه می‌کنیم؛ با آزادی رفتاری می‌کنیم خداپسند یا سوء استفاده از آزادی می‌کنیم؟ اگر سوء استفاده از آزادی کردیم، از امتحان درست درنیامدیم و اگر استفاده صحیح کردیم از آزادی، مَرْضِیِ خداست؛ و ان شاء الله خداوند نعمتش را حفظ می‌کند به ما.
مردم ایران! بیدار باشید، مسلمین! بیدار باشید، اگر خدای نخواسته خللی واقع بشود در این صف فشرده مسلمین، در این صف فشرده ملت ایران، خطر در پیش است. تفرقه افکنها را از بین خودتان بیرون کنید. ما نخواهیم گذاشت که این تفرقه افکنها رشد کنند، آنها را در نطفه خفه می‌کنیم. آزادی غیر از توطئه است. آزادی، آزادی بیان است؛ هر چه می‌خواهند بگویند، توطئه نکنند، آدمکشی نکنند. این آدمکشها و توطئه گرها را دفن خواهیم کرد.
مطبوعات در عین حال که یک موسسه محترم و بسیار موثرند، لکن باید روی موازین مطبوعاتی و خدمت به ملت رفتار کنند. آزادی قلم و آزادی بیان معنایش این نیست که کسی بر ضد مصلحت کشور قلمش آزاد است که بنویسد، بر خلاف انقلابی که مردم پایش خون داده‌اند بنویسد. همچو آزادی صحیح نیست. قلم آزاد است که مسائل را بنویسد؛ لکن نه اینکه توطئه بر ضد انقلاب بکند. بیان آزاد است که مطالبی اگر دارد بنویسد؛ آن هم مطالبی که به او داده می‌شود. از همه اشخاص بنویسد، بدون توطئه. وقتی ما دیدیم که در یک روزنامه‌ای از یک اشخاصی مطالب نوشته می‌شود که اینها عمال اجانب هستند و می‌خواهند مملکت ما را باز به خرابی بکشند و از آن طرف مقالاتی و مطالبی که راجع به مسائل نهضت است، راجع به مسائل اسلام است، یا تحریف می‌شود یا نوشته نمی‌شود. این طور مطبوعات را ما نمی‌توانیم برایش احترام قائل بشویم. برای مطبوعاتی ما احترام قائل هستیم که بفهمد آزادی بیان و آزادی قلم یعنی چه. گفته می‌شود که مردم آزادند، یعنی آزاد است انسان که بزند سر مردم را بشکند؟! آزاد است که قانون‌شکنی بکند؟ آزاد است که بر خلاف مسیر ملت عمل بکند؟ آزاد است که توطئه بکند بر ضد ملت؟ اینها آزادی نیست. در حدود قوانین، در حدود کارهای عقلایی، آزاد است. و ما در بعضیمطبوعات- حالا من اسم مطبوعات را نمی‌برم- لکن در بعض‌ مطبوعات می‌بینیم که اینها از آزادی سوء استفاده می‌کنند؛ به گمان اینکه یا به خیال اینکه آزادی است می‌خواهند از مردم آزادی را سلب کنند. این مردم با این زحمتی که در این سالهای طولانی کشیده‌اند و با این خونهایی که در این دو سال اخیر داده‌اند می‌خواهند آزاد باشند. بعضی مطبوعات می‌خواهند از اینها سلب آزادی بکنند؛ به اسم «آزادی قلم» بر خلاف مسیر ملت عمل بکنند. دست اشخاصی که می‌خواهند اختناق در ملت ایجاد کنند، می‌خواهند چپاولگری کنند، بعضی مطبوعات دست آنها را دارند باز می‌کنند؛ و این معنی، آزادی نیست؛ این معنی، خیانت است. اینکه داده می‌شود به ملت، آزادی است؛ نه خیانت. آزادی قلم است؛ نه خیانت قلم. آزادی بیان است؛ نه بیان خائنانه.

شاهدها (۷۶ پاراگراف)

جامعهٔ آینده جامعهٔ آزاد بدون نهادهای فشار و اختناق و استثمار

… در اینجا این نکات را می‌افزایم: 1- رهبری سیاسی از سلطه بیگانه آزاد می‌شود، از فساد مالی و سیاسی پاک می‌شود. 2- اقتصاد کشور از سلطه بیگانه آزاد می‌گردد و دیگر برنامه‌های اقتصادی، برنامه‌هایی نخواهند بود که هدفهای شرکتهای بین المللی را در ایران به اجرا بگذارد. 3- جامعه آینده ما، جامعه آزادی خواهد بود و همه نهادهای فشار و اختناق و همچنین استثمار از میان خواهد رفت. 4- انسانی که امروز در نظام پلیسی از فعالیتهای فکری و آزادی در کار محروم شده است، تمامی اسباب ترقی واقعی و ابتکار را به دست خواهد آورد. جامعه فردا، جامعه ارزیاب و منتقدی خواهد بود که در آن تمامی مردم در رهبری امور خویش شرکت خواهند جست.

خواست آزادی و رهایی از مستشاران آمریکایی، نشانهٔ رشد ملت

… می‌توانند به چند صد هزار خارجی مطلب خودشان را بگویند. این تبلیغاتی که در خارج شده است خنثی کنند که یک جمعیتی هستند اینها هرج و مرج طلبند و قابل این نیستند که به اینها آزادی بدهیم! این حرفهای مفتی که شاه و بلندگوهای شاه دارند، اینها را باید خنثی بکنید شماها. مردمی هستند که ایستاده‌اند می‌گویند ما حقمان را می‌خواهیم، ما می‌خواهیم آزاد باشیم، ما می‌خواهیم زیردست مستشارهای امریکایی نباشیم. این رشد ملت ماست؛ ملت ما یک رشدی کرده است که دیگر نمی‌خواهد این مسائل را. و نخواهد دیگر ان شاء الله شد این مسائل. خداوند همه‌تان را ان شاء الله .....

تحصیل آزادی و استقلال به‌عنوان برنامهٔ نهضت

- هدف ما برقراری جمهوری اسلامی است و برنامه ما تحصیل آزادی و استقلال است و تصفیه وزارتخانه‌ها و حذف ماده‌هایی که رضا شاه و شاه فعلی با سرنیزه در قانون گنجاندند و حذف مواد مربوط به سلطنت مشروطه.

سلب آزادی مردم در پنجاه سال حکومت پهلوی

… تکلیف شرعی الهی است، کسی نمی‌تواند تخلف بکند، نباید تخلف بکند. یک کسی که سر تا پایش ظلم است باید قطعش کرد. این ریشه را باید قطع کرد. این- مسلمین را دارد به- مسلمین ایران را دارد به نابودی می‌کشد؛ این را باید قطعش کرد تا اینکه مردم بتوانند یک نفسی بکشند. پنجاه سال بیشتر، مردم خفقان گرفته بودند؛ مردم را سلب آزادی همه طرفه کرده بودند اینها. پنجاه سال است که مردم زجر کشیدند، اولادهایشان را دادند، چه زمان آن پدر و چه زمان این پسر؛ حالا که مردم رسیدند به اینجا و قیام کردند، یک قیام مردانه کردند مردم ایران، الآن هم در ایران، همین حالا که من و شما اینجا نشستیم، بلااشکال در ایران یک هیاهویی هست و قم، صدایش بوده است که می‌گفتند صدای تفنگها الآن دارد می‌آید، همین امروز چه کردند، همدان هم که …

فریاد مردم برای آزادی و نخواستن خاندان پهلوی

و یک تکلیف دیگری که همه ما که در خارج هستیم داریم، این است که این ملت الآن به ما حق پیدا کرده؛ این ملت ایران به همه ما- که در خارج هستیم- حق دارد؛ حقش این است که الآن برای ما دارد خون می‌دهد؛ الآن دارد جوان می‌دهد؛ الآن هر جای ایران که بروید یک آشوب و یک صدایی هست، یک نهضتی هست، و اینها دارند داد و فریاد می‌زنند که ما آزادی می‌خواهیم و ما این خاندان را نمی‌خواهیم؛ برای اینکه اینها آزادی را از ما سلب کردند و اینها منافع ما را همه را غارت کردند به نفع خودشان و به نفع خارجیها. ما که در اینجا هستیم الآن ما مدیون آنها هستیم؛ مسئولیم ما، هم پیش خدای تبارک و تعالی و هم پیش ملت. ما باید کمک کنیم به اینها. آن کمکی که الآن من و شما می‌توانیم بکنیم، این است که شماهایی که در دانشگاههای اینجا، در دانشسراهای اینجا، رفقایی اینجا دارید، هر جا …

تضمین آزادی بشر با خون شیعیان

امام: یکی از مبانی اختصاصی شیعه، مبارزه با ظلم و دولتهای ظالم است. دیکتاتوری از اول پیدایش و بروز آن، شیعه علیه آن زور و ستم مبارزه کرده‌اند، کشته دادند، فداکاری کردند. و مذهب شیعه با خون خود آزادی بشر را تضمین کرده است. در سایر مذاهب، مذهبی مثل شیعه نیست که قیام علیه باطل بنماید، این از خصوصیت بارز شیعه است.

زندانی‌شدن علما، سیاسیون و بازاریان برای یک کلمه

… مردم دارند با او مخالفت می‌کنند. مخالفت چپ و راست با او برای همین معناست که او یک آزادی تندی به مردم داده! این همه مردم می‌گویند: آزادی به ما بده؛ منطقشان این است که بابا آزادی به ما نده! این قدر آزادی که بده! این آزادی که آقا داده ما همه می‌گوییم که نده! آزادی این است که همه آقایان الآن می‌دانید که علمای ما، سیاسیون ما، بازاری ما، الآن یک دسته دختر، پسر، زن، مرد، همه در حبسهای اینها دارند به سر می‌برند. چه گفتند که این طور شده؟ یک کلمه گفته‌اند که آقا مثلًا بالای چشمش ابرو [است‌]. آزادی ما عبارت از این [است‌]! آن آزادی که آقای کارتر می‌فرمایند که آزادی تندی داده و مملکت را مترقی [کرده‌]؛ ترقی اجتماعی، یک اجتماع مترقی شاه درست کرده و منشا مخالفت مردم با او این است که مردم می‌گویند ما ترقی نمی‌خواهیم! ما می‌خواهیم الاغ سوار بشویم! ... آقای کارتر، عقیده‌اش این است …

ادعای آزادی‌دادن شاه به‌معنای نبود آزادی در سال‌های پیش از آن

علاوه «اعلیحضرت» حالا آزاد کرده‌اند، خوب در یک سال پیش از این چطور؟ معلوم می‌شود که یک سال پیش از این آزادی نبوده و ایشان حالا آزاد کرده‌اند!

مطالبهٔ آزادی و استقلال در فریاد مردم در خیابان‌ها

… تندی» داده است! خیلی آزاد کرده مردم را، مردم حوصله شان سر رفته و فریاد می‌کشند، از باب اینکه زیاد «تند» است این مساله! چپ و راست الآن اعتراض می‌کنند به شاه! اختلافشان این است که او آزادی می‌خواهد بدهد، اینها همه تخلف از او دارند می‌کنند، نمی‌خواهند! این داد و فریاد این مردم که توی خیابانها دارند فریاد می‌زنند که «آزادی و استقلال»، مقصودشان از آزادی؛ یعنی آزادی نمی‌خواهیم! آزادی و استقلال؛ یعنی ما آزادی نمی‌خواهیم! ما استقلال نمی‌خواهیم! شاه آزادی و استقلال می‌خواهد بدهد، مردم این طور با او مخالفت کرده‌اند! منشا این تعبیر این است، منشا تعبیری که در روزنامه‌هاست، کارتر گفته است که ایشان چون آزادی تند قاطع …

ناتوانی هر قدرتی از رد خواست آزادی یک ملت

… مال الاجارات زیاد به آنها بدهد، اگر یک روز ندهد پدرش را در می‌آورند، این سیل راه افتاده الآن؛ و این سیل خروشان را نه شوروی می‌تواند جلویش را بگیرد، نه امریکا می‌تواند. حق است این؛ این دست خدا باشد و کسی نمی‌تواند جلویش را بگیرد. مطلب یک مطلبِ حق روشنی است؛ می‌گویند: ما آزادی می‌خواهیم. یک ملتی‌ می‌گوید، آزادی می‌خواهیم، کسی نمی‌تواند بگوید: نه. اینها هم آدمند، اینها نمی‌توانند، و لو خیلی مشکل است برایشان الآن؛ ولی نمی‌توانند، این طوری که در مقابل یک همچو منطق حقی همه‌اش سرنیزه باشد، حکومت نظامی نمی‌شود همیشه باشد، و لو اینها یک روز هم بدون حکومت نظامی شاید نتوانند زندگی کنند، لکن نمی‌شود همیشه حکومت …

نقد آزادی ادعایی شاه که جز خون‌ریزی و زندان نیست

… سیاسیونتان را می‌گیرند، حبس می‌کنند، و بازاریهایتان را زجر می‌دهند شکنجه می‌دهند؟ چه می‌خواهید که این قدر فریاد می‌زنید؟ می‌گویند که ما می‌خواهیم اسیر نباشیم تحت قدرتهای بزرگ. ما می‌خواهیم که مملکت خودمان مال خودمان باشد؛ مملکت خودمان را خودمان اداره بکنیم. ما می‌خواهیم آزاد باشیم، نه مثل آزادی‌ای که شاه به ما می‌دهد. این آزادی که شاه به ما می‌دهد، این برای خودش خوب است و برای عائله خودش خوب است، این جور آزادی! این آزادی که او می‌دهد مثل این «آشتی» که دولت‌ می‌کند همه‌اش خونریزی است! آزادی همه‌اش حبس است، همه‌اش زجر است! اینها همه با هم دست به هم داده‌اند و با یک صدا دارند صدا می‌کنند که ما آزادی و استقلال می‌خواهیم.

تمسخر آزادی دادن به مردم با سرنیزه

… که شاه آزادیِ خوب می‌خواهد بدهد، آزادی مطلق می‌خواهد بدهد، و شاه می‌خواهد که یک مملکت مترقی- یک اجتماع مترقی- درست کند، و این مردم با آن مخالفند! مخالفت مردم برای این است که مردم آزادی نمی‌خواهند و ایشان می‌خواهد با زور- با سرنیزه- آزادی بدهد! [خنده حضار]. سرنیزه‌ها برای این است که تو سر مردم می‌زنند که بیایید آزادی بگیرید! مردم «جامعه مترقی» نمی‌خواهند، سرنیزه آمده می‌گوید بخواهید! آدم با این آقای کارتر- نمی‌دانم فهمش این قدر است یا حقه بازی‌اش این قدر است؟! می‌خواهد اغفال کند؟ آخر کی را می‌خواهد اغفال کند؟! شاید آنهایی که نمی‌دانند در ایران چه می‌گذرد، آنهایی که نمی‌دانند چه خبر است در ایران. شمایی که می‌دانید در ایران چه خبر است، مایی …

رد ادعای شاه دربارهٔ آزادی و ترقی ایران

… الآن به زور ایستاده آنجا اما مردم قبولش ندارند. مردم داد می‌زنند نمی‌خواهیم. قبول کردن را مردم هیچ تن ندادند به این مطلب. تن به این ننگ ایرانی‌ها نمی‌دهند و نداده‌اند برای اینکه این آدم را دیده‌اند که همه مصالح اسلام، همه مصالح کشور را به باد داده؛ در عین حال [مدعی است که‌] ما آزادی دادیم، ما نمی‌دانم چه‌ دادیم، ترقی دادیم به ایران! ترقیاتشان همین است که دارید می‌بینید؛ آزادی‌اش هم همین است که با سرنیزه است.

تناقض ادعای اعطای آزادی با حبس و شکنجه و تبعید فرزندان اسلام

در محیطی گفته می‌شود آزادی دادیم که بهترین فرزندان عزیز اسلام و ایران در حبس و زیر شکنجه شاهانه و در تبعید به سر می‌برند. در محیطی دم از احترام علمای اسلام می‌زنند که علمای اسلام در حبس غیر قانونی و در تبعیدگاه‌ها- بدون مجوز- به سر می‌برند. اشخاصی دم از تعظیم شعائر مذهبی و احترام روحانیت و احکام اسلام می‌زنند که در طول نیم قرن شریک جرم دستگاه بوده و قوانینی که بر خلاف احکام …

نغمهٔ اعطای آزادی، فریبی همراه با کشتار، شکنجه و اختناق

… چه کسی و چه جناحی از این مهره بازی شاه فریب بخورد، یا با حاضر شدن [در] مذاکرات صلح‌جویانه و گرفتن بعض امتیازات توهّمی، خود را به دستگاه قدرت متصل کند، در صورتی که این دستگاه رو به کهنگی و ویرانی آورده و از بنیان با موریانه داخلی مواجه و فروریختن آن حتمی است. و از خدعه‌ها و فریبکاریها که از کارشناسان خارجی و چه بسا داخلی سرچشمه گرفته، نغمه اعطای آزادی است به همه ابعاد، مگر در خیانت به کشور. کشتار چند ماهه اخیر، حبس و شکنجه، تبعید و اختناق از جمله آزادیها و عطیه‌های ملوکانه است. اکنون که ملت بزرگ ایران آگاهانه بپاخاسته است و هر چند گاه حوزه‌ها، دانشگاهها، مدارس، جماعتها، بازارها و شهرها در اعتراض به شاه تعطیل می‌گردد، و ملت عزیز پشتیبانی خود را از اسلام و قرآن کریم اعلام و برای استقلال و آزادی کشته می‌دهد، لازم است سران قوم نقشه‌های …

نبود آزادی برای زن و مرد در وضع کنونی

- این حرفهایی که راجع به زنان و یا مسائل دیگر شنیده‌اید، اینها هم تبلیغات شاه و اشخاص مغرض است. زنها آزاد هستند و در تحصیل هم آزاد هستند، در کارهای دیگر هم آزادند، همان طور که مردها آزادند. حالاست که نه زن آزاد است و نه مرد.