رفتن به محتوای اصلی

آزادی بیان

نام‌های دیگر: آزادی اطلاعات

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حق اظهار نظر و نقد و حدود آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۷۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در شوروی سابق وقتی که این کار را شروع کردند، درِ دروازه فیلمها و کتابها و روزنامه‌ها و لباسها و الگوهای غربی باز شد؛ یعنی آن ادّعاها در واقعیتها، مصداقهای مشخّص غربی را مجسم میکرد. این حالت، حالت بسیار خطرناکی بود. در این‌جا به نقش رسانه‌ها توجه کنید. رسانه‌ها مسؤولیت دارند؛ روزنامه‌ها حسّاسند. قسمت عمده حسّاسیت من برروی روزنامه‌ها از این‌جا ناشی میشود. بحث برسر روزنامه‌ها و مطبوعات، بحث بر سر آزادی نیست. بعضی افراد نخواهند آزادی را برای ما معنا کنند؛ حرفی نداریم، استفاده کنیم؛ اما ما معنای آزادی را میدانیم؛ برای آزادی هم بسیار دلمان میتپد. مراد از آزادی هم همان آزادی بیان و آزادی فکر است؛ منتها اگر شما رفتید بر طبق وظیفه‌تان درِ دکان یک قاچاق فروش را بستید، آن فرد نمیتواند بگوید شما با آزادی کسب و کار مخالفید؛ نه، بحث آزادی کسب و کار نیست - کسب و کار آزاد است - قاچاق فروشی ممنوع است. بحث بر سر آزادی بیان نیست؛ بیان و فکر آزاد است؛ سمپاشی و اضلال وگمراه‌گری ممنوع است؛ آن هم در شرایط حسّاسی که امروز کشور ما دارد.

طرح آزادانهٔ انتقاد و انعکاس نظرات گوناگون حتی نوشته‌های مخالفان

… و مسئولان کشور بدون استثنا، دامان خود را از طرز زندگى‌هاى رایج مسئولان در سایر کشورها پاکیزه نگه داشتند و مانند قشرهاى متوسّط مردمِ خود زندگى کرده‌اند. مردم میان خود و مسئولان، آن فاصله‌ى عمیقى را که در همه ‌جاى دنیا میان مردم و مسئولان هست، مشاهده نکردند؛ حرف خود را بى‌محابا زده و اگر انتقادى داشته‌اند، براحتى مطرح ساخته‌اند و مطبوعات، حتّى رادیو و تلویزیون، همواره نظرات گوناگون را در مسائل کشور منعکس کرده و مردم را در معرض افکار و سلیقه‌هاى گوناگون قرار داده‌اند؛ و این موضوعى روشن و مشهود است. حتّى ورشکستگان سیاسى و دسته‌جاتى نیز که در امتحانات متعدّدى از آغاز انقلاب، مردود و در نزد مردم سرافکنده و به وسیله‌ى آنان مطرود شده‌اند، هنگامى که به تحریک اجانب، مقالات زهرآگین و کینه‌توزانه علیه نظام اسلامى و مسئولان کشور مینویسند، انواع اتّهام را به آنان میزنند، این نوشته را بدون هیچ مانع و رادعى[23] به چاپ رسانده، تا هر جا که خواننده‌اى بیابند، منتشر میکنند و على‌رغم میل خود، عملاً وجود آزادى را اثبات میکنند.

مجاز بودن اظهار نظر سیاسی به شرط نبود دروغ، تهمت، فریب و اهانت

… که در سطح جمعى از اهل فکر و اهل نظر، این روزها در جریان است: مذاکره کردن و مذاکره نکردن؛[5] بعضى حرفى میزنند، بعضى حرف دیگرى میزنند، اینها چیزى مینویسند، آنها چیز دیگرى مینویسند. راجع به این موضوع من یک جمله‌ى کوتاهى را خیرخواهانه و دلسوزانه باید عرض کنم. قبلاً من این را عرض بکنم به ‌عنوان یک نکته که بنده از اظهار نظر که کسى نظر سیاسى خودش را بیان بکند، نگرانى ندارم. مادامى که در اظهار نظرى که کسى میکند، دروغ و تهمت و فتنه و فریب نباشد، مانعى ندارد. بله، اگر دروغ بود، افترا بود، فریب بود، ما به ‌عنوان مسئول نباید اجازه بدهیم یک نفر بیاید مردم را فریب بدهد، یا به آنها دروغ بگوید، امّا آنجایى که دروغى نیست، تهمتى نیست، فریبى نیست، اهانت به کسى نیست، چه مانعى دارد، هر ‌کسى نظرش را بگوید. و من میخواهم به نویسندگان و صاحب‌نظران و قلم‌به‌دستان و تریبون‌داران سفارش کنم که از حرف مخالف آشفته نشوند. چرا ما آشفته بشویم؟ ما منطق داریم، ما استدلال داریم، حرف ما نه‌ فقط براى ملّت خودمان بلکه براى صدها میلیون مسلمان و غیر مسلمان در دنیا قابل قبول است. …

آزادی نماینده، نه آزادی سخن گفتن علیه ملت و انقلاب

… و مانند اینها نشنیده بودیم؛ در مجلس کسى از این حرفها نزده بود. نروند بگویند ما در مجلس آزاد نیستیم؛ چرا، در مجلس نماینده آزاد است. آزادى را کسى نباید بیاید به ماها یاد بدهد یا به این مسئولین امروز کشور یاد بدهد که عمرشان را براى آزادى به مجاهدت گذرانده‌اند. آزادى حقّ نماینده است، حقّ ملّت است؛ امّا آزادى در چه؟ آزادى در اینکه علیه ملّت، برعکس خواسته‌ى ملّت، آنجا بِایستند مثل سخنگوى رادیو اسرائیل حرف بزنند؟ نه، این آزادى نیست، این آزادى براى هیچ ‌کس نیست در جامعه‌ى اسلامی. انقلابِ این ملّت، عزیزتر و قیمتى‌تر از آن است که این ملّت بخواهند اجازه بدهند که یک نفرى به‌ خاطر یک غرض شخصى یا یک غرض گروهى و باندى، بِایستد در سنگرى که جاى دفاع از انقلاب است و علیه انقلاب، علیه مردم، به زیان نظام جمهورى اسلامى، همه چیز را زیر سؤال ببرد و …

حق اظهار نظر همگان در جامعهٔ زنده و آزاد

البتّه در یک جامعه‌ى زنده که مردم آزادند، همه حقّ اظهار نظر دارند، مردم نزدیکند به مسئولین، بالاترین رده‌ى مسئولین کشور با معمولى‌ترین انسانها، امکان ارتباط و برخورد معمولى و روزمرّه دارند، طبیعى و قهرى است نظرات مختلف سیاسى و اقتصادى وجود دارد؛ امّا نظرات مختلف، یک حرف است، آنچه شما میخواهید، آنچه شما آرزو میکنید، آنچه شما تبلیغ میکنید ــ یعنى جناح‌بندى‌هاى مزاحم و معارض یکدیگر ــ یک حرف دیگر است. این دوّمى بحمدالله‌ نیست و نخواهد بود و جامعه‌ى اسلامى نمیتواند در میان خود و در میان کسانى که مؤمنند و …