در شوروی سابق وقتی که این کار را شروع کردند، درِ دروازه فیلمها و کتابها و روزنامهها و لباسها و الگوهای غربی باز شد؛ یعنی آن ادّعاها در واقعیتها، مصداقهای مشخّص غربی را مجسم میکرد. این حالت، حالت بسیار خطرناکی بود. در اینجا به نقش رسانهها توجه کنید. رسانهها مسؤولیت دارند؛ روزنامهها حسّاسند. قسمت عمده حسّاسیت من برروی روزنامهها از اینجا ناشی میشود. بحث برسر روزنامهها و مطبوعات، بحث بر سر آزادی نیست. بعضی افراد نخواهند آزادی را برای ما معنا کنند؛ حرفی نداریم، استفاده کنیم؛ اما ما معنای آزادی را میدانیم؛ برای آزادی هم بسیار دلمان میتپد. مراد از آزادی هم همان آزادی بیان و آزادی فکر است؛ منتها اگر شما رفتید بر طبق وظیفهتان درِ دکان یک قاچاق فروش را بستید، آن فرد نمیتواند بگوید شما با آزادی کسب و کار مخالفید؛ نه، بحث آزادی کسب و کار نیست - کسب و کار آزاد است - قاچاق فروشی ممنوع است. بحث بر سر آزادی بیان نیست؛ بیان و فکر آزاد است؛ سمپاشی و اضلال وگمراهگری ممنوع است؛ آن هم در شرایط حسّاسی که امروز کشور ما دارد.آزادی بیان
نامهای دیگر: آزادی اطلاعات
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
حق اظهار نظر و نقد و حدود آن در جامعه.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:خطبههای نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲
سیر زمانی
از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳۱۳۵۷۱۴۰۳
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
شاهدها (۸۳ پاراگراف)
انتشار نیافتن بخش انتقادی بیانیه در خود آمریکا
… نمود و بعد متأسفانه جمعی از روشنفکران امریکایی برای ایجاد پشتوانه نظرىِ این حرف، بیانیه مفصّلی تنظیم کردند که به بشریت خلاف واقع گفتند؛ به مخاطبان خودشان دروغ گفتند. سعی کردند اصل قضیه را، که همان آزمندی و قدرتطلبی و هوس سلطه بر جهان است، پوشیده نگه دارند. البته برای آنها افکار عمومی خودِ امریکا هم خیلی مهم است - شیشه حیات اینها دست مردم امریکاست - که شنیدم چون در این بیانیه به برخی از نقاط ضعف امریکا اشاره شده بود - البته به نقاط ضعف بسیار کوچکی در قبال نقاط ضعف بزرگی که امریکا دارد - همان کسانی که مدّعی آزادی بیان و فکرند، آن بخش از بیانیه را در خود امریکا منتشر نکردند! در همین بیانیه که کاملاً پیدا و مشخّص است که بدون تردید با هماهنگی دستگاههای اطّلاعاتی و امنیتی و نظامی امریکا تنظیم شده، چون بعضی از بخشهایش مورد علاقه آنها نبوده و اندکی - نه زیاد، خیلی کم - در آن افشاگری بوده - اگر بیانیه را دیده باشید، پی میبرید - نگذاشتند همان بیانیه در داخل امریکا منتشر شود و در سایر نقاط دنیا منتشر کردند. آن قسمتهای مربوط به جنگ را در خود امریکا منتشر کردند که اثبات کنند بوش دنبال یک جنگ عادلانه است! جنگی که دفاع از منافع ملی امریکا در آن هست. فقط این قسمتش را منتشر کردند.نقد ادعای آزادی رسانهها در آمریکای وابسته به سرمایهداران
… برابری قائل نیستید. همین امروز هم از نظر شما رگه سرخپوستی در یک نفر آدم در هر یک از مراحل گزینش اداری یک نقطه ضعف برای او محسوب میشود. برابری انسانها؟! آزادی فکر؟! شما حاضرید همین سخنرانی، یا سخنرانی آقای رئیس جمهور را در رسانههایتان در امریکا پخش کنید؟ اگر آنجا آزادی فکر و آزادی بیان هست، همین سخنرانی نیمساعته آقای خاتمی را بردارید پخش کنید. کدام آزادی فکر؟! رسانهها متنوّع است، اما بند ناف همه متّصل به دستگاه سرمایهداری و سرمایهداران بزرگ امریکاست که اکثریّتشان در اختیار صهیونیستهاست! این معنی آزادی رسانهها در امریکا است؟! چرا به مردم دنیا دروغ میگویید؟ اینها اصول امریکایی است؟! آن وقت میگویند اصول امریکایی جهانشمول است. شما کی هستید که به خودتان حق میدهید که برای بشریّت، اصول جهانشمول وضع کنید؟ خوب؛ قبل از شما هم کمونیستها، اصول جهانشمول داشتند؛ استالین هم اصول جهانشمول …ممنوعیت اعتراض به جنایات علیه فلسطینیان در کشورهای مدعی آزادی
البته از حوادثی هم که پیش آمد - مثل حادثه بیستم شهریور (یازده سپتامبر) در نیویورک و واشنگتن - حداکثر سوء استفاده را کردند و توانستند مسأله فلسطین را از متن قضایای دنیای اسلام به حاشیه برانند. از این جهت هم صهیونیستها صددرصد مورد کمک امریکا قرار گرفتند. اما در مقابل، هیچ کس حق ندارد و نباید در کشورهایی که ادّعای آزادی میکنند، آتش زدن زندگی زنان و کودکان فلسطینی را مورد سؤال و اعتراض قرار دهد و قساوتهایی را که امروز علیه ملت فلسطین به کار میرود، ذکر کند.شگفتی و فضاشکنی طرح آزادی بیان در جو بستهٔ شوروی
در چنین جوّی شما ببینید فکر و طرح مسأله آزادی بیان به چه معناست. وقتی میگوید آزادی بیان، برای مردم چقدر شگفتیآور و چقدر فضاشکن است! در تمام این دوران، روزنامه مهم قابل توجّه در تمام شوروی «پراودا» ست که یک روزنامه عمومی است. یکی هم یک روزنامه مربوط به جوانان است. چند مطبوعه دیگر تخصّصی هم وجود داشت؛ اما تکثّر روزنامهها و وجود کتابهای چنین و چنان اصلاً به چشم نمیخورد. نویسندهای که از …طرفداری از فکر و قلم و بیان آزاد و طرح آرای گوناگون
… کار میکنند؟ آنها هم جنس قاچاق میآورند و جوانان مردم را دچار انواع بدبختیها و بیماریها و اعتیاد میکنند. آنکه این کار را میکند، از او که کمتر نیست؛ اگر خطرناکتر نباشد! اینها ذهنها را منحرف و گمراه میکنند. بنده درباره مطبوعات و نوشتنها، صحبتهای زیادی کردهام. هیچکس هم نمیتواند منکر این بشود که بنده طرفدار فکر آزاد، قلم آزاد، بیان آزاد و معارف منتشر شده گونهگون در این کشورم؛ اعتقاد من این است. من میگویم بایستی افکار و آراء و سلایق مختلف در کشور، به صورت صحیح و درست مطرح شود؛ اما گفتنِ معارف گوناگون یک حرف است، دروغ گفتن به مردم و دروغ نوشتن و تحریف کردن حقایق و بلندگوی دشمن شدن، حرف دیگری است؛ آنچه که من درباب مطبوعات نمیتوانم قبول کنم و بپذیرم، این دومی است.نقد ادعای مظلومنمایانهٔ جلوگیری از سخن گفتن
… یک نفر بلند شود، در مقابلشان بایستد و بگوید این حرف شما به این دلایل، باطل است، یک نفر بلند شود و فحششان بدهد! از خدا میخواهند! چون تکلّف استدلال، از روی دوششان برداشته میشود و راحت میشوند؛ در موضع مظلومیت و حق بهجانبی میگویند بله، نمیگذارند ما حرف بزنیم! حالا هم میبینید که بعضیها حرف مهملی را میزنند، هیچ کس هم در مقابل، هیچ چیز نمیگوید، ولی فوراً داد میزنند که آقا، نمیگذارند ما حرف بزنیم! نه آقا، کی نمیگذارد؟ حرفت را بزن؛ کسی که جلوی حرف را نگرفته است. توجه میکنید؟جدا کردن آزادی حقیقی و بیان رأی از توطئه، خیانت و ناامیدسازی
من یک بار در اوّلِ امسال این هشدار را دادم؛ این هم بارِ دوم است. من با مسؤولین، اتمام حجّت میکنم! مسؤولین باید در این مورد اقدام کنند! ببینند کدام روزنامه است که از حدودِ آزادی پا را فراتر میگذارد. آنچه که برای این ملت مفید است، آنچه که آزادی حقیقی است و آنچه که بیانِ رأی بدون توطئه است، آن را از توطئه، خیانت، اضلال و ناامید کردنِ مردم جدا کنند.متعرض نشدن کسی به مخالفان نظر رهبری
… حرف زدند؛ شاید بعضی از شما یادتان باشد. همان وقت در تلویزیون جمهوری اسلامی میز گردی دراینباره تشکیل دادند که سه، چهار نفر آنجا بودند. یک نفر با آن نظری که بنده ابراز کرده بودم، موافق بود و حمایت میکرد؛ چند نفر دیگر هم بهکلّی آن را رد میکردند که «نه آقا! اینها خیالات است، اینها باطل است!» بنابراین میبینید که کسی متعرّض کسی نمیشود.ملامت نکردن نوشتههای غیرمخالف قانون، اما افشاگری و معرفی سمپاشان به مردم
… با آمریکا خیلی شدیدتر بود، آن ضربه را از ناحیه سرمایهداران خودِ آمریکا خوردند! مگر امریکاییها به صغیر و کبیر رحم میکنند!؟ در فضای فرهنگی و مطبوعاتیای که در این چند ماه آخر، بهشدّت ناسالم شده و ناسالم میشود، متأسّفانه بعضی سمپاشی و زهرافشانی میکنند! البته سیاست ما این نیست که کسی را به خاطر نوشتن چیزی و پخش مطلبی، تا خلاف قانون نباشد، مورد ملامت قرار دهیم؛ اما به افشاگری میپردازیم و آنها را به مردم معرفی میکنیم. اگر هم دست برندارند، مردم خودشان میدانند که با آنها چه کنند!آزادی هر کس در گفتن و پیمودن مسلک خود در جمهوری اسلامی
… شخصیتی مسؤول و مورد اعتنا در عرصههای بینالمللی است، بنگرید. بروید خانهاش را ببینید که آیا چهار، پنج اتاقْ بیشتر دارد؟ همان خانهای است که قبل از انقلاب هم محل سکونتش بوده و یا از اوّل انقلاب در آن اقامت گزیده است. این، وضع زندگی مسؤولین جمهوری اسلامی است! در این جمهوری، هر کس هر چه میخواهد، میگوید. هر کس در هر ممشا و مسلکی که دوست میدارد، سیْر میکند. کسی کاری به کسی ندارد. آن وقت در همین نظام، برخی افراد که فجایع رژیم سابق را تحمّل کردند و لب از لب نگشودند، دم از آزادیخواهی و پایمال شدن حقوق بشر میزنند! در مقابل چنین مسائلی، انسان احساس میکند که بعضی افراد، چقدر بی انصافند!سوءاستفادهٔ همکاران رژیم گذشته از آزادی معقول در جمهوری اسلامی
… را دارد! که این مدرن است، این نمیدانم چپ است، این راست است! اینها حرفهای بیمعنی است. حرفهای بیربطی است که خارجیها و تبلیغات بیگانه، عنوان میکنند. بله؛ یک جریان ضدّ انقلابی و ضدّدینی وجود دارد. یک لیبرالیسم ادّعایی و وابسته در کشور ما هست. نه اینکه نباشد. کسانی هستند که در دوران تسلّط رژیم فاسد و ستمگر گذشته، به ساز آن رژیم رقصیدند، با آن همکاری کردند، دست اطاعت و غلامی به آن دادند و آن اوضاع را تحمّل کردند و دم نزدند. (حالا نویسنده بودند، شاعر بودند، هنرمند بودند، مطبوعاتچی بودند... هر چه بودند!) بعد که نظام جمهوری اسلامی بر سرِ کار آمد و آزادی معقولی به همه داده شد و مردم توانستند آزادانه افکارشان را بگویند و حرفهایشان را به زبان بیاورند و بنویسند، اینها برای جمهوری اسلامی شیر شدند! حالا هم در مطبوعات وابستهای که پولهایش از آن طرف مرز میآید و خط کلّیاش هم به احتمال زیاد از آن طرف مرز داده میشود، جمهوری اسلامی را متّهم میکنند و به بعضی از اختلافات جزئىِ سلیقهای دامن میزنند و به شعار دادن پوچ میپردازند. اینها هستند. از اینها بایستی به …بیان آزادانهٔ دردهای امت در ایران برخلاف کشورهای دیگر
… کشورهایشان در این خونِ دل دادن به امّت اسلامی و نابود کردن امیدهای طبقات جوان در کشورهای اسلامی، سهیم هستند. یک مورد، قضایای مربوط به مسلمانان مظلوم فلسطین است و مورد دیگر مربوط به مسلمانان بیپناه بوسنی هرزگوین و بخصوص منطقهی بیهاج است. اینها همه درد است. به کشور خودمان نگاه نکنید که این دردها را همه - از عالیترین مسؤولین کشور تا آحاد مردم - آزادانه بر زبان میآورند؛ حرف میزنند؛ ابراز وجود میکنند و حرف دلشان را میزنند. متأسّفانه در کشورهای دیگر این فرصت را نمیدهند که مردم اقلاًّ غصّههای خودشان را نسبت به این قضایای عظیم امّت اسلام بر زبان جاری کنند. شما ببینید در کشورهای عربی، چه تعداد انسانهایی هستند که دلشان از قضایای مربوط به سازش با دشمن صهیونیستی خون است ولی نمیتوانند چیزی بگویند. درست مثل دوران رژیم گذشته در اینجا که ما نمیتوانستیم علیه صهیونیستها مطلبی به زبان بیاوریم. دلهای ما آن روز خون بود، …نقد بیمعنا شدن آزادی بیان و دموکراسی غربی در قضیهٔ فلسطین
… از دنیاى اسلام نظرخواهى نمیشود؟ این قضیّه یک قضیّهى اسلامى است. در همان دنیاى عرب که متأسّفانه بعضى از سران عرب به طور افتضاحآمیزى تسلیم شدند به این خیانت و به این خیانت به صورت فضاحتآمیز تن دادند، در همان کشورها شما بروید با آحاد مردم مصاحبه کنید؛ اگر راست میگویید و تبلیغات جهانى آزاد است. [امّا] اینجا که میرسد، دیگر آزادى تبلیغات و آزادى بیان معنى ندارد؛ دیگر جزو اصول دموکراسى غرب شمرده نمیشود! بروند با مردم مصاحبه کنند، ببینند مردم چه میگویند. مگر امّت اسلامى حاضر است از اینهمه قربانىاى که در این ۴۵ سال داده است صرف نظر بکند؟ مگر امّت اسلامى همان چهار نفر شاه و رئیسجمهور خائنى هستند که هر چه آمریکاییها اشاره کنند، آنها دودستى تقدیم میکنند؟ امّت …پخش مستقیم مذاکرات مجلس، نشانهٔ آزادی اندیشه و بیان
8- مجلس شورای اسلامی، صحنه یی علنی در معرض دید همه ی آحاد ملت ایران بلکه همه ی مردم جهان است. پخش مستقیم مذاکرات مجلس، یکی از افتخارات نظام اسلامی و نشانه ی بارز آزادی اندیشه و بیان است و همه ی نمایندگان مردم با هر گرایش سیاسی و اقتصادی، به برکت این آزادی کم نظیر، قادرند از تریبون مجلس، با آحاد ملت ایران سخن بگویند. این فرصت و امکان بزرگ، از سوی دیگر، وظیفه ی شما نمایندگان محترم را بسیار سنگین و خطیر می سازد. اگر نماینده یی از تریبون مجلس خدای نخواسته، سخنی خلاف واقع یا موجب اضطراب و تشویش اذهان عموم، یا متضمن اهانت و افتراء به دیگران، یا همراه با افشای اسرار کشور، یا …آزادی نماینده، نه آزادی سخن گفتن علیه ملت و انقلاب
… و مانند اینها نشنیده بودیم؛ در مجلس کسى از این حرفها نزده بود. نروند بگویند ما در مجلس آزاد نیستیم؛ چرا، در مجلس نماینده آزاد است. آزادى را کسى نباید بیاید به ماها یاد بدهد یا به این مسئولین امروز کشور یاد بدهد که عمرشان را براى آزادى به مجاهدت گذراندهاند. آزادى حقّ نماینده است، حقّ ملّت است؛ امّا آزادى در چه؟ آزادى در اینکه علیه ملّت، برعکس خواستهى ملّت، آنجا بِایستند مثل سخنگوى رادیو اسرائیل حرف بزنند؟ نه، این آزادى نیست، این آزادى براى هیچ کس نیست در جامعهى اسلامی. انقلابِ این ملّت، عزیزتر و قیمتىتر از آن است که این ملّت بخواهند اجازه بدهند که یک نفرى به خاطر یک غرض شخصى یا یک غرض گروهى و باندى، بِایستد در سنگرى که جاى دفاع از انقلاب است و علیه انقلاب، علیه مردم، به زیان نظام جمهورى اسلامى، همه چیز را زیر سؤال ببرد و …طرح بحث آزادی بیان در اسلام برای روشن شدن وظایف دولت اسلامی
… آزادیهای جامعه و افراد بر عهده دارد. اولاً دربارهی مفهوم آزادی از نظر اسلام و تفاوت آن با آنچه در دنیای غرب به آن آزادی میگویند، ذکر شد و تشریح شد و سپس دربارهی آزادی تفکر و همچنین آزادی عقیده - که عقیدهی دینی و چه عقیدهی سیاسی - مباحثی به اجمال عرض شد. بحثی که امروز عنوان میکنم، مسئلهی آزادی بیان و آزادی اظهار عقیده در اسلام است که یک بحث ظریف و در عین حال بحث مهمی است تا وظائف دولت اسلامی در زمینهی تأمین آزادی بیان روشن بشود. امروز اجمالاً نظر اسلام را آنطوری که از قرائن و شواهد استفاده میشود در کل مسئلهی آزادی بیان عرض میکنم و در یک خطبهی دیگر انشاءاللّه حدود و مرزهای آزادی بیان را بیان خواهم کرد.پرسش از میزان آزادی اندیشه و بیان در جامعهٔ مدعی تشیع
جامعهى ما، مملکت ما، محیط ما، ما مردمى که مدّعى هستیم که شیعهایم و پیرو على، چقدر به احکام علوى نزدیک است؟ چقدر در آن عدالت و قسط هست؟ چقدر در او آزادی بیان هست؟ چقدر انسان متفکّر و آگاه، حق دارد که بیندیشد و اجازه دارد که بگوید؟ امروز در همین زمان هم علماى بزرگ ما در ایران، در خارج ایران، مراجع عظیم تقلید و علماى بزرگ، همه همین را میگویند؛ سخن آنها در مقابل هیئت حاکمهى ایران، امروز همین است.منع نکردن کسی از قضاوت دربارهٔ شعارهای مطرحشده
یکی از دوستان به مسئلهی اعتدال اشاره کردند و از من خواستند که «اعتدال» را معنا کنم؛ چون دولت منتخب، شعار اعتدال میدهد. به نظرم این تکلیف من نیست که اعتدال را معنا کنم. بالاخره هر کسی یک نیتی، یک فکری پشت سر حرف و شعارش هست. رئیس جمهور منتخبِ محترم حتماً این کار را خواهد کرد و اعتدال را معنا خواهد کرد و عرصه برای قضاوتها باز است؛ ما هیچ کس را از قضاوت کردن دربارهی مطالبی که گفته میشود، منع نمیکنیم. البته من توصیههائی دارم که شاید انشاءالله در خلال مطالب عرض کنم.آزادی بیان تابع آزادی فکر
وظیفهی حتمىِ دیگرِ دولت اسلامی، گسترش علم و دانایی است؛ چون دولت اسلامی بدون گسترش علم و دانایی به جایی نخواهد رسید. گسترش آزاداندیشی هم مهم است. واقعاً انسانها باید بتوانند در یک فضای آزاد فکر کنند. آزادی بیان تابعی از آزادی فکر است. وقتی آزادی فکر بود، بهطور طبیعی آزادی بیان هم هست. عمده، آزادی فکر است که انسانها بتوانند آزاد بیندیشند. در غیر فضای آزاد فکری، امکان رشد وجود ندارد. برای فکر، برای علم، برای میدانهای عظیم پیشرفت بشری اصلاً جایی وجود نخواهد داشت. ما در مباحث کلامی و مباحث فلسفی هرچه پیشرفت داشتیم، در سایهی مباحثه و جدل و …طرح سخنان ناروا علیه روحانیت با استفاده از فضای آزاد حکومت اسلامی
… حقوق یک طلبه فاضل معیل در قم - که بالاترینِ حوزههای علمیّه است - نصف حقوق یک عمله که بیل میزند، نیست. درآمد اینها از حداقل حقوق اداری کمتر است. با این وضعیت آیا میشود گفت که روحانیت ما نان خود را از طریق دین میخورد!؟ آیا این ظلم و حق کشی و بیانصافی نیست؟ حکومت ما اسلامی است و در آن آزادی بیان وجود دارد و این سخنان که از سر بیانصافی بیان شده، با استفاده از همین فضای آزاد مطرح شده است.حق اظهار نظر همگان در جامعهٔ زنده و آزاد
البتّه در یک جامعهى زنده که مردم آزادند، همه حقّ اظهار نظر دارند، مردم نزدیکند به مسئولین، بالاترین ردهى مسئولین کشور با معمولىترین انسانها، امکان ارتباط و برخورد معمولى و روزمرّه دارند، طبیعى و قهرى است نظرات مختلف سیاسى و اقتصادى وجود دارد؛ امّا نظرات مختلف، یک حرف است، آنچه شما میخواهید، آنچه شما آرزو میکنید، آنچه شما تبلیغ میکنید ــ یعنى جناحبندىهاى مزاحم و معارض یکدیگر ــ یک حرف دیگر است. این دوّمى بحمدالله نیست و نخواهد بود و جامعهى اسلامى نمیتواند در میان خود و در میان کسانى که مؤمنند و …امکان اعتراض مردم به خلیفه پیش از دوران عبدالملک
… داد که از کوفه برو با عبدالله زبیر در مکه بجنگ و اگر شد خانۀ کعبه را خراب کن. عُبیدالله زیاد در جوابش گفت که من هرگز این دوتا کار را باهم نمیکنم، هم فرزند پیغمبر را بکُشم، هم خانۀ خدا را ویران کنم! فحش هم داد؛ که در تاریخ نقل کردند فحشهای او را به یزید. هنوز یک اندازهای آزادی بود، هنوز وقتیکه خلیفه به کسی فرمانی میداد، امر و نهی میکرد، امکان این بود که مردم درمقابل خلیفه یک کلمه حرف بزنند. از زمان عبدالملک مروان، قانوناً حرفزدن درمقابل خلیفه ممنوع شد، دیگر کسی حق نداشت درمقابل خلیفه حرف بزند و نفس بکِشد. خلیفه و حاکمِ برتر و قدرت بالاتر، هر کاری دلش میخواست باید انجام بدهد، هیچکس هم حق ندارد که نفس بکشد و اعتراض و سؤال بکند...بعد از گذشت …سخنگفتن یکی از رعیت در برابر حجاج از فضایل قبیلهٔ خود
… این را آن مرد به حَجّاج گفت.حَجّاج خیلی به گوشش عجیب آمد این حرف، «قالَ لَهُ وَ ما مَناقِبُکُم؟» چیست منقبتهای شما؟ چه دارید شما از حرفهای حسابی و از سربلندیها و افتخارات؟ (52/12/1) ما نشنیدیم که قبیلۀ شما فضیلتی داشته باشد، چیست فضایل قبیلۀ شما؟ حالا این آدم یکی از آحاد رعیت، درمقابل حَجّاجبنیوسف دارد مناقب و فضایل قبیلۀ خودش را میگوید؛ گوش کنید. ممکن است راست بگوید، ممکن است دروغ، اما ببینید حَجّاج عکسالعملش چیست و مجلسیان هم قبول دارند اینها فضیلت است. حالا این فضایل چیست؟ 1352/1 گفت منقبتهای ما و افتخارات ما اینهاست.