و امّا نسبت به آینده. ما آینده را نمیشناسیم چهجورى است و از آن خبر نداریم؛ همهچیز مبتنى بر حدس و تحلیل است؛ غیر از گذشته است که عینیّات ما است و حسّیّات ما است و وجود ما با همهی شَراشِر[5] حیاتش آن را درک کرده و لمس کرده؛ ما آینده را به حدس درمییابیم، امّا این حدسى است که آمیخته است به ارادهی ما؛ یعنى ما اجازه نمیدهیم که آینده، جداى از اراده و خواست ما به یک جهتى حرکت کند. ما میخواهیم ارادهی خودمان را در آینده دخیل کنیم؛ این هم خاصیّت انسان مؤمنِ باهدف است. اگر هدفى داریم، اگر مشخّص است که کجا میخواهیم برویم و اگر تصمیم بر رفتن داریم، پس آینده قابل حدس است؛ این حدس، ناشى از ارادهی ما است.ما در این راه حرکت خواهیم کرد و البتّه در بین راه ممکن است حوادثى پیش بیاید و عوارض و آفات و مشکلاتى عارض بشود؛ همینها است که …
ایمان به ارادهٔ انسانهای مؤمن که هیچچیز را نشدنی نمیگذارد
منتها در کنار این -همانطور که عرض کردم- این عناصر را هم ما میبینیم، یعنى بنده به نقش انسان و ارادهی انسانى و قدرت انسان، ایمان زیادى دارم، این جزو اصول فکرى ما است. مال حالا هم نیست؛ این جزو آن اصولى است که ما در طول دوران انقلاب و در بررسى مسائل اسلامى به آن رسیدیم، آن را در عمل اجرا کردیم، از [اجراى] آن، آثار و نتایج آن را دیدیم؛ ایمان به ارادهی انسانى و اینکه اگر انسانهاى مؤمن اراده کنند و به دنبال ارادهی خود، نیروها را به کار بیندازند و عمل کنند، هیچچیز نشدنى در دنیا نیست؛ یعنى میشود کوههاى بزرگ را با ارادهی انسانى و ناشى از نیروهاى درونى انسان، از جا کند. و بعد از آن، یا نمیشود گفت بعد از آن [بلکه] در کنار آن، اعتقاد و ایمان و اطمینان به کمک الهى براى مردمى که راه بروند و حرکت کنند.بنابراین بنده در کنار آن ارزیابى، خوشبینى همیشگىِ خودم را نسبت به آیندهی انقلاب و آیندهی کشور و آیندهی این نظام و آنچه پیش …