رفتن به محتوای اصلی

احزاب

نام‌های دیگر: احزاب غربی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تشکل‌های سیاسی و جایگاه و نقش آنها در جامعه و انتخابات.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه تهران— ۱۳۶۱/۰۳/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۱ تا ۱۳۹۸
۱۳۶۱۱۳۹۸

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

من در یک تقسیم‌بندی، حزب را به دو نوع تقسیم میکنم -این اعتقاد من است؛ شما هم آزادید که این را قبول بکنید یا قبول نکنید؛ چون نه قانون است و نه من اصرار دارم که مردم حتماً قبول کنند؛ لیکن اعتقاد خودم این است- یک حزب این است که مجموعه‌ای از صاحبان فکر سیاسی یا اعتقادی و یا ایمانی مینشینند و تشکّلی درست میکنند و میان خودشان و آحاد مردم کانال‌کشی میکنند و مردمی را با خودشان همراه میکنند، تا فکر خود را به آنها برسانند. کانونهای حزبی تشکیل میشود، هسته‌های حزبی تشکیل میشود، سلّولهای حزبی تشکیل میشود و اینها در این مرکز مینشینند و افکاری را که خودشان به آن اعتقاد دارند و پای آن ایستاده‌اند -چه فکر سیاسی، چه فکر غیرسیاسی، چه فکر دینی، چه فکر غیردینی- در این کانالها میریزند و این افکار به تکتک افراد میرسد و آن مردمی که اینها را قبول میکنند، با اینها پیوند پیدا میکنند. به نظر من، این سبک تحزّب، منطقی است. «حزب جمهوری اسلامی» بر این اساس تشکیل شده بود و همین‌طور بود.
یکطور حزب هم هست که همان حزبهای رایج امروز اروپا و امریکاست؛ مثل حزب جمهوریخواه، حزب دمکرات، حزب کارگر انگلیس، حزب محافظه‌کار انگلیس. این احزاب مبنایشان بر این پایه‌ای که ما گفتیم، نیست. مجموعه‌ای از خواص، با یک منفعت مشترکی که بین خودشان تعریف میکنند -ولو در خیلی از مسائل با یکدیگر همفکر هم نیستند؛ گاهی خیلی هم با هم مخالفند!- مینشینند با همدیگر قرارداد میگذارند و یک حزب به وجود می‌آورند. این حزب در میان مردم معروف است؛ اما عضو مصلحتی دارد، نه عضو فکری. تفاوت اساسیش این‌جاست. عضو مصلحتی یعنی چه؟ یعنی این‌که فلان سرمایه‌دار، فلان کاسب، فلان استاد، فلان فیلسوف، احیاناً فلان روحانی، از این حزب حمایت میکند. مثلاً فلان روحانی میگوید من به مریدهای خودم دستور میدهم که به کاندیدای شما رأی بدهند، اما در مقابلش شما باید فرضاً به مسجد یا کلیسای من این امتیاز را بدهید؛ آنها هم قبول میکنند! آن مردمی که رأی میدهند، نه آن کاندیدا را میشناسند، نه فکر حاکم بر او را میشناسند، نه مؤسّسان حزب را درست میشناسند، نه میدانند آن کاندیدا چه کار میخواهد بکند. به صرف این‌که امام جماعت مسجد گفته مثلاً به «حزب کنگره» در هند رأی بدهید، اینها هم رأی میدهند! این‌که میگویم، اتّفاقاً درست همین قضیه در هند اتفاق افتاد و برخی از مسلمانان به کاندیدای «حزب کنگره» رأی دادند! چند میلیون مسلمان به کاندیدای «حزب کنگره» رأی میدهند؛ در حالی که نه با آنها همعقیده‌اند، نه همفکرند، نه ایمانشان یکی است، نه اصلاً میدانند آنها در مملکت چه کار میخواهند بکنند؛ اما چون آن آقا گفته مصلحت مسلمانان این است، این کار را میکنند! یا مثلاً فلان سرمایه‌دار میگوید من این‌قدر پول به شما میدهم و به حزبتان کمک میکنم؛ اما مرا در فلان‌جا سفیر کنید! بحث سفیر معیّن کردن، بازرس فلان‌جا معیّن کردن، فلان شغل سیاسی را دادن، جزو شرایط حتمی حزب‌بازی به شکل غربی است؛ چون کسی از روی ایمان کار نمیکند؛ از روی قرارداد کار میکند!
یک مسئله‌ی دیگر هم در ذهنم بود که مطرح کنم - مسئله‌ی حزب و تحزّب - گمان میکنم وقت کم است؛ لذا مختصر عرض میکنم. در کشورهائی که ملاحظه میکنید انقلاب شده، احزاب وسط میدانند. این سؤال پیش می‌آید که نگاه ما به تحزّب و حزب چیست. الان وقت کم است و من نمیتوانم تفصیلاً بگویم؛ ان‌شاءالله یک وقتی در این باره به تفصیل صحبت میکنم. به طور اجمال بگویم ما با تحزّب مطلقاً مخالف نیستیم. این که خیال کنند ما با حزب و تحزّب مخالفیم، نه، اینطور نیست. قبل از پیروزی انقلاب، پایه‌های یک حزب بزرگ و فعال را خود ما ریختیم؛ اول انقلاب هم این حزب را تشکیل دادیم، امام هم تأیید کردند، چند سال هم با جدیت مشغول بودیم؛ البته بعد به جهاتی تعطیل شد. همان وقت به ما اشکال میکردند که تحزّب با وحدت عمومی جامعه مخالف است. من آن وقت یک سخنرانی مفصلی کردم، که بعد هم پیاده شد و چاپ شد و پخش شد؛ تحت عنوان «وحدت و تحزّب». تحزّب میتواند در جامعه انجام بگیرد، در عین حال وحدت هم صدمه‌ای نبیند؛ اینها با هم منافاتی ندارد. منتها آن حزبی که مورد نظر ماست، عبارت است از یک تشکیلاتی که نقش راهنمائی و هدایت آحاد مردم را به سمت یک آرمانهائی ایفاء میکند.

خلأ نبود حزب به‌عنوان کانال رساندن خوراک فکری به مردم

… جمهورى اسلامى را داشتیم و در جاهاى دیگر هم مطالعه کردیم روى جوامعى که با حزب کار میکنند؛ [مثلاً] همین صدّام اگر این حزب را نداشت، تا حالا ده‌ بار دود شده بود رفته بود هوا؛ آن [چیزی] که یک مقدارى او را نگه داشته، همین حزبش [است که] نگه داشته؛ علّت، این است. خاصیّت حزب این است: حزب یک کانال‌کشى است براى رساندن خوراک فکرى لازم، البتّه به ذهنهاى عدّه‌اى از مردم؛ همانهایى که در حزبند. ما این را در جامعه‌مان نداریم. این یک خلأ است؛ این خلأ را شما باید پُر کنید. نه اینکه شما حزب درست کنید؛ نه، همین حزب است. یک حزبى ما داریم به نام تلویزیون و رادیو که در هر خانه‌اى هم یک شعبه‌اى دارد؛ سعى کنید خوراک فکرى سیاسى اینها را در هر هفته، بلکه در هر روز، به همین منظور، با همین توجّه که یک عدّه‌اى …

نقد بازی حزبی، تبلیغات غربی و رأی دادن بدون شناخت نامزد

… است براى مردم که نمایندگانى را انتخاب کنند براى قانونگذارى یا براى هر امر دیگرى؛ یا کسى را انتخاب کنند براى مدیریّت کشور و اداره‌ى امور جارى کشور و برنامه‌ریزى اقتصادى و سیاسى و غیر‌ذلک؛ حقیقتاً مردمند [که انتخاب میکنند]، آن هم به اتّکاء یک اعتقاد واقعى. این کجا، آن چیزى که امروز در دنیا وجود دارد کجا: بازى احزاب، رأى دادن مردم بدون حتّى شناختن آن کسى که به او رأى میدهند؛ فقط چون دو حزب مثلاً در این جامعه وجود دارند، شعارهایى دارند، تبلیغاتى دارند؛ آن هم آن‌جور تبلیغات، با آن عواملى که در تبلیغات غربى امروز وجود دارد که حقیقتاً اگر جزئیّات آن براى مردم ما تشریح بشود، تعجّب خواهند کرد. در اسلام این‌جورى نیست.

نقد انتخابات حزبی با نامزدهای ناشناخته برای مردم

… و در جمهوری اسلامی در دنیا کم‌نظیر است. آحاد مردم میروند پای صندوقهای رأی، بدون اینکه تبلیغات حزبی در ذهن آنها اثر داشته باشد، یک نفری را که شناخته‌اند، فهمیده‌اند، تجربه کرده‌اند، برای یک مدّتی به ریاست جمهوری انتخاب میکنند. در کجای دنیا چنین چیزی هست؟ در بعضی از کشورها که انتخابات ریاست جمهوری وجود دارد به وسیله‌ی احزاب، مردم حتّی آن کاندیدای ریاست جمهوری را نمی‌شناسند! حزب [کسی را] معرّفی کرده، مردم هم چون به این حزب عقیده دارند یا [آن را] دوست دارند یا قبول دارند یا انگیزه‌های دیگر، آن کسی را که او ــ به‌ عنوان رئیس ــ انتخاب کرده، معیّن کرده، کاندید کرده، انتخاب میکنند؛ [امّا] در اینجا این‌جور نیست. پس آزادانه‌ترین انتخاب، مستقل‌ترین مجلس، مردمی‌ترین حکومت، در جمهوری اسلامی است که آحاد مسئولان کشور با مردم در رابطه‌ی نزدیک و صمیمانه هستند؛ مردم به آنها علاقه دارند، آنها هم خودشان را خدمتگزار مردم میدانند. زندگی مسئولان کشور، …